Deze winter organiseert het Instituut voor Dieren in Filosofie en Wetenschap weer een aantal cursussen over wetenschappelijk onderzoek naar de intelligentie en het gevoelsleven van allerlei dieren. Het instituut heeft als missie om wetenschappelijke kennis over te dragen over het innerlijke leven van dieren aan iedereen die daar meer over wil weten. De cursussen worden zowel fysiek in Amsterdam gegeven als in een online versie aangeboden. Dr. Esteban Rivas is de docent. Hij is psycholoog en filosoof en promoveerde op een onderzoek in de Verenigde Staten met chimpansees die gebaren hadden geleerd om met mensen te communiceren. Een specifieke vooropleiding is niet vereist voor het volgen van de cursussen. Voor mensen met een inkomen rond het sociale minimum is er een speciaal tarief met korting. Hieronder vindt U het programma aan cursussen voor de winter van 2026. Begin het nieuwe jaar goed met nieuwe kennis over dieren!
Honden en katten
Over de intelligentie van honden worden al meer dan 30 jaar erg veel leuke en boeiende experimenten uitgevoerd aan universiteiten over de hele wereld. De studie naar de intelligentie van katten is pas veel later op gang gekomen en daar zien we pas de afgelopen 5 jaar een toename aan onderzoek. Honden en katten blijken een uitstekende sociale intelligentie of cognitie te hebben: ze begrijpen de communicatie van mensen, kunnen leren door een ander te observeren, en snappen zelfs een deel van de woorden die mensen tegen hen spreken. Bij honden is ook vastgesteld dat ze ook een heel goed idee hebben van de mentale toestanden van een ander: bij verboden voer houden ze heel secuur rekening met de zichtbaar- en hoorbaarheid van hun gedrag als ze stiekem het voer willen opeten. Daarnaast zullen we kijken naar de fysieke intelligentie van honden en katten: wat snappen ze van voorwerpen, natuurkundige wetten en causale verbanden op het gebied van de fysieke wereld? En ook niet onbelangrijk: snappen ze iets van de gevoelens van een ander en gedragen ze zich soms empatisch: troosten ze een ander die verdriet heeft en helpen ze iemand die in nood is?
De cursus “Slimme katten! De intelligentie van katten” wordt in Amsterdamop zaterdag 31 januari 2026 gehouden. Klik hier voor meer informatie over deze cursus. De online versie vindt plaats op dinsdag 3 februari. Klik hier voor informatie over de online cursus.
De cursus “Slimme honden! De intelligentie van honden” wordt in Amsterdam op zaterdag 28 februari 2026 georganiseerd. Klik hier voor meer informatie. De online versie van deze cursus vindt in twee delen plaats, op dinsdag 3 en donderdag 5 maart. Klik hier voor informatie over de online cursus.
Boerderijdieren
Een andere groep dieren waar het instituut veel aandacht aan geeft zijn de als boerderijdieren bekend staande dieren: kippen, varkens, runderen, paarden, schapen en geiten. Deze dieren werden lang door de wetenschap genegeerd als door domesticatie dom geworden dieren. Inmiddels is dat beeld behoorlijk bijgetrokken en vinden er steeds meer studies plaats naar de uitgebreide intelligentie en het rijke gevoelsleven van deze bijzondere dieren. Zo zullen we de vroege cognitie van kippenkuikens behandelen, waaronder hun vermogen om met 4 dagen oud al te kunnen rekenen. We kijken naar paarden en hanen die zichzelf in een spiegel herkennen. De communicatie van deze dieren wordt besproken en hun goede sociale intelligentie. Ook wordt hun gevoelsleven besproken: wat voor gevoelens en emoties zien we bij boerderijdieren? Kunnen ze verdriet hebben en depressief worden? Speels, geil en verliefd? En zijn ook deze dieren empatisch: Zijn hennen bezorgd om het welzijn van hun kuikens en doen varkens de deur open voor groepsgenoten die vastzitten?
De cursus “Onderzoek naar de intelligentie en het gevoelsleven van boerderijdieren” wordt in Amsterdam op zaterdag 21 februari 2026 georganiseerd. Klik hier voor informatie. De online versie van deze cursus zal in twee delen plaatsvinden op dinsdag 24 en donderdag 26 februari. Klik hier voor info over de online cursus.
Het gevoelsleven van dieren
Er wordt ook een aparte cursus helemaal over het gevoelsleven van alle dieren georganiseerd. Lange tijd was het een volledig taboe binnen de wetenschap om vragen te stellen over de beleving en gevoelswereld van andere dieren dan mensen. Gelukkig is ook de wetenschap aan verandering onderhevig en zien we in de afgelopen decennia juist steeds meer onderzoek plaatsvinden naar het innerlijke leven van dieren. Tijdens deze cursus zullen we dan ook kort ingaan op de geschiedenis van dit onderwerp en behandelen we goede argumenten voor het bestaan van een uitgebreid gevoelsleven bij dieren. Er zal een inleiding worden gegeven in de affectieve neurowetenschap: de studie van hersenstructuren en hersenstoffen die met gevoelens en emoties te maken hebben. Daaruit zal blijken dat alle gewervelde dieren vergelijkbare structuren en stoffen met elkaar delen, die aangeven dat dieren allerlei soorten gevoelens en emoties hebben. Vervolgens gaan we in op het uitgebreide scala aan emoties die we bij dieren zien: Welke dieren zijn speels? Wat zijn de spelregels die hondachtigen in acht nemen? Kunnen dieren lachen, hebben ze humor? Welke dieren vertonen empathisch gedrag? Alleen mensapen, olifanten en dolfijnen, of zijn er ook voorbeelden van empathie bij knaagdieren en vogels? En wat zien we bij dieren aan rouw? Wat voor rouwgedrag zien we bij dieren in het nieuwe onderzoeksveld van de vergelijkende thanatologie? En wat is er bekend bij dieren over trauma’s, jaloezie, trots, dankbaarheid en wraak? En wat te denken van veranderde bewustzijnstoestanden: kunnen dieren dromen en raken ze net als mensen onder invloed van substanties als alcohol en drugs?
De cursus “Wetenschappelijk onderzoek naar het gevoelsleven van dieren” wordt op Valentijnsdag, zaterdag 14 februari in Amsterdam gehouden. Klik hier voor meer informatie. De online versie van deze cursus vindt plaats in twee delen, op dinsdag 17 en donderdag 19 februari. Klik hier voor meer informatie.
Tot ziens deze winter!
Dr. Esteban Rivas afgelopen maart tijdens de FelCan dag, Diergeneeskunde, Universiteit Utrecht
In het winterprogramma zal er ook weer een online versie van de populaire cursus “Slimme honden! – De intelligentie van honden” worden georganiseerd. Deze online cursus bestaat uit 2 bijeenkomsten van 4 uur via het programma Zoom, die zullen worden gehouden van 11.00 tot 15.00 uur. De cursus zal plaatsvinden op dinsdag 3 maart en donderdag 5 maart 2026. Tijdens deze cursus zal psycholoog en filosoof dr. Esteban Rivas een vrolijk en up to date overzicht geven van wetenschappelijk onderzoek naar de intelligentie of cognitie van honden. De cursus is bedoeld voor iedereen die meer wil weten over het mentale leven van honden.
Beschrijving cursus:
Al tienduizenden jaren leven mensen samen met honden. De afgelopen 30 jaar vinden er heel veel nieuwe studies plaats naar de intelligentie of cognitie van honden. Zo zijn er inmiddels aparte instituten opgericht aan universiteiten over de hele wereld waar intelligentie-onderzoek met honden wordt gedaan, waaronder het Family Dog Project aan de Universiteit van Boedapest (Adam Miklosi), het Clever Dog Lab aan de Universiteit van Wenen (Ludwig Huber) en het Duke Canine Cognition Center aan de Duke University in de Verenigde Staten (Brian Hare). Dit onderzoek naar de cognitie van honden heeft een schat aan informatie opgeleverd. Zo blijkt dat honden veel slimmer zijn dan we tot nu toe dachten. Honden blinken vooral uit in sociale intelligentie, waardoor ze ook zeer goed met mensen kunnen samenleven. Tijdens deze cursus zal dr. Rivas uitgebreid ingaan op de uitkomsten van al deze recente onderzoeken met honden. De cursus geeft U een goed overzicht van de huidige stand van zaken op het gebied van de wetenschappelijke kennis over de intelligentie van honden. Dat zal voor een deel ook Uw eigen beeld veranderen van waar honden toe in staat zijn qua intelligentie. De cursus bestaat uit de volgende 2 delen.
Deel 1. Dinsdag 3 maart 2026.
Onderwerpen: Inleiding. Geschiedenis onderzoek intelligentie honden. Begrip van menselijke communicatieve signalen.Taalonderzoek. De (intentionele) communicatie van honden.
Omschrijving: Wat is intelligentie of cognitie? Al meer dan 100 jaar vindt er onderzoek plaats naar de intelligentie van honden en andere dieren, maar honden werden lange tijd genegeerd als domme, “onnatuurlijke” dieren. We bespreken kort hoe de geschiedenis op dit gebied zich heeft ontwikkeld tot vanaf de jaren 90 van de vorige eeuw de intelligentie van honden een serieus onderzoeksonderwerp werd. Dan gaan we in op de sociale intelligentie van honden: Hoe begrijpen honden onze communicatieve signalen zoals wijzen en blikrichting? En hoe steken de vermogens van honden op dit gebied af in vergelijking met wolven, andere hondachtigen en andere dieren? Vervolgens gaan we door met taalonderzoek met honden. We behandelen de “wonderhonden” uit het begin van de 20e eeuw en de lessen van het paard Slimme Hans. Hoeveel menselijke woorden kunnen honden snappen? Kunnen ze ook categorie woorden zoals “bal” of “frisbee” leren begrijpen? Zijn sommige honden extra goed in het begrijpen van woorden? En wat valt er vanuit de wetenschap te zeggen over honden, zoals het beroemde internetfenomeen Bunny, die via een bord met knoppen met mensen communiceren? Ook kijken we naar de natuurlijke communicatie van honden zelf: Is die doelbewust of intentioneel te noemen? Drukken honden verschillende zaken uit met hun communicatieve geluiden zoals grommen en blaffen? Hoe goed kunnen mensen de emoties van honden in hun geblaf herkennen? En op wat voor manieren maken honden aan elkaar en aan ons mensen duidelijk wat ze willen door wat toongedrag wordt genoemd?
dr. Rivas en Sproet
Deel 2. Donderdag 5 maart 2026.
Onderwerpen: Basale cognitie. Fysieke intelligentie.Begrip van het zien, horen en weten van een ander. Sociaal leren en imitatie. Samenwerking en de relatie met de mens. Rouw. Begrip van de gevoelens van een ander en empathie.
Omschrijving: Waaruit bestaat de basale cognitie van honden: Hebben honden door dat voorwerpen blijven bestaan (object-permanentie) en hoe gedragen ze zich in spannende onderzoeken als de toverbeker? Kunnen honden verschillende hoeveelheden onderscheiden? Hebben ze ook een vorm van zelfbewustzijn? En hoe ver reikt hun intelligentie over de fysieke wereld en de causale verbanden tussen voorwerpen? Waaruit bestaat hun ruimtelijke cognitie? Vervolgens behandelen we onderzoek op het gebied van Theory of Mind: Begrijpen honden wat mensen en honden zien, horen en weten? Reikt hun intelligentie zo ver dat ze kunnen nadenken over de mentale toestanden van een ander? Letten ze daar dan op bij de interactie met de mens en proberen honden zo ongemerkt stout of ongehoorzaam te zijn? Kunnen ze het perspectief van een ander nemen en snappen ze dat een mens iets weet over de locatie van een voorwerp als de mens dat voorwerp heeft zien verborgen worden? Wat leren honden door sociale observatie en zijn ze in staat tot imitatie? Hoe herkennen honden een ander als specifiek individu? Herkennen ze ook hun “baasje”? Zijn ze in staat tot samenwerking bij coöperatief touwtrekken? Herkennen honden de emoties van mensen? Kunnen honden besmet raken met de emoties van anderen? Bestaat er bewijs voor empathie bij honden? Verzoenen honden zich na een conflict en troosten ze elkaar? Helpen ze mensen als die iets nodig hebben? En wat is er bekend over rouw bij honden en de emotionele hechting en neurochemie (waaronder het hormoon oxytocine) in de relatie van honden met de mensen met wie ze samenleven?
Bij deze cursus zullen we geen cursusboek gebruiken, maar men kan wel ter voorbereiding het boek De wijsheid van honden. Over intelligentie en gedrag van ons meest geliefde huisdiervan Brian Hare & Vanessa Woods lezen. Dat is de Nederlandse vertaling van The genius of dogs. How dogs are smarter than you think, geschreven door professor in de evolutionaire antropologie Brian Hare, co-directeur van het Duke Canine Cognition Center aan de Duke University in North Carolina (VS). Hoewel dit boek alweer in 2013 is verschenen is het nog steeds het meest complete Nederlandstalige overzicht voor een algemeen publiek van de resultaten van al het recente onderzoek naar de intelligentie van honden.
Voor wie? De cursus is bedoeld voor iedereen die geïnteresseerd is in de intelligentie van honden, of men nu wel of niet zelf een huishouden deelt met een hond. Daarnaast is deze zeer geschikt voor mensen die professioneel met honden werken, zoals dierenartsen en hondengedragstherapeuten. Een specifieke vooropleiding is niet vereist. Alle deelnemers krijgen na afloop een digitaal persoonlijk certificaat van deelname.
Voertaal: De voertaal tijdens de cursus is Nederlands. Wel is het handig als men passief Engels kan begrijpen, aangezien niet alle filmpjes die zullen worden getoond ondertiteld zijn.
Kosten. Deelname aan de cursus kost 120 euro. Dit onderwijs is BTWvrij.
Korting voor mensen met minder draagkracht. Voor mensen met minder draagkracht, dat wil zeggen, mensen die moeten rondkomen van een inkomen rond het sociale minimum, bestaat er een speciale korting. Men betaalt dan 30 euro voor deelname aan de cursus.
Data en tijden. De cursus wordt in de vorm van 2 Zoom bijeenkomsten georganiseerd op de volgende 2 data: dinsdag 3 maart en donderdag 5 maart 2026.Elke bijeenkomst begint om 11.00 en eindigt om 15.00 uur. Er zullen een drietal pauzes van 10 minuten per bijeenkomst zijn.
Benodigdheden voor deelname. Om deel te kunnen nemen aan deze online cursus heeft U een computer of tablet nodig, met een ingebouwde camera en microfoon. Daarnaast is een goed werkende internet verbinding van belang. Ook zult U vooraf het gratis programma Zoom Basic moeten downloaden via de webpagina http://www.zoom.us Als U zich heeft opgegeven, ontvangt U een uitgebreide uitleg hoe U Zoom moet downloaden en hoe U het programma tijdens de Zoom bijeenkomsten moet gebruiken.
Maximaal aantal deelnemers. We zullen tijdens deze cursus met maximaal 12 personen digitaal samenzijn. De docent en 11 deelnemers. We hanteren dit maximum uit onderwijskundig oogpunt. Op deze manier kan er aandacht worden gegeven aan alle deelnemers en kan iedereen vragen stellen en discussie punten inbrengen. Tijdens de Zoom bijeenkomsten zult U op Uw scherm dan Uzelf, de docent en de andere deelnemers kunnen zien en horen.
Opname cursus om deze later terug te kijken. De cursus zal worden opgenomen in de cloud van Zoom. Dit gebeurt om de deelnemers de mogelijkheid te geven om na afloop van de cursus deze nog eens terug te kunnen kijken. Ook kunnen deelnemers die onverwacht niet konden deelnemen aan 1 van de bijeenkomsten, of die technische problemen hadden, op die manier de bijeenkomsten terug kijken. Deelnemers kunnen tot 30 dagen na de cursus via een aparte link naar een Zoom webpagina met een wachtwoord toegang krijgen tot de opgenomen cursus. De deelnemers kunnen de cursus daarmee niet downloaden. Alles wat wordt opgenomen zal dus beperkt blijven tot de deelnemers en zal niet publiek worden gemaakt.
Aanmelden: U kunt zich eenvoudig opgeven door een emailbericht te sturen naar estebanyes@gmail.com of door onderstaand formulier in te vullen en te verzenden. U krijgt dan een emailbericht toegestuurd met daarin alle praktische details en een factuur voor Uw administratie.
Verschillen tussen de fysieke en de online versie van deze cursus. Deze cursus wordt zowel in een fysieke vorm in Amsterdam als in een online versie georganiseerd. De fysieke cursus bestaat uit 5 uur, de online cursus vindt plaats in 2 bijeenkomsten van 4 uur en duurt in totaal dus 8 uur. Dit belangrijke verschil betekent dat we bij de online cursus een paar uur extra de tijd hebben om meer onderwerpen en onderzoeken te behandelen en daar uitgebreider op in te gaan. De fysieke cursus heeft het voordeel dat U in 1 cursusdag een mooi overzicht krijgt en U gezamenlijk in een zaal op de universiteit bent. De online cursus heeft als voordeel dat U deze vanuit thuis kunt volgen of waar U ook maar bent. En naast de extra uren van de online cursus geeft deze ook de unieke gelegenheid aan alle deelnemers om de opgenomen bijeenkomst tot 30 dagen later nog terug te kijken. Klik hier voor alle informatie over de fysieke versie van deze cursus, die op zaterdag 28 februari zal worden georganiseerd in Amsterdam.
Kijk op de Agenda pagina voor alle cursussen (fysiek en online) die in deze periode worden georganiseerd.
Eerdere deelnemers aan deze cursus waren: mensen die samenleven met 1 of meerdere honden (of met andere dieren); mensen met een hulphond; honden- en andere dierengedragstherapeuten; eigenaren en medewerkers van hondenscholen; medewerkers en vrijwilligers van honden- en andere dierenorganisaties, dierenasiels, dierenambulances, hondenuitlaatservices en hondenrasverenigingen; hondentrainers en -instructeurs; mensen die speurwerk met honden verrichten; mensen van de “dierenpolitie”; studenten diergeneeskunde, ethologie, psychologie, Dier en zorg management, dierverzorging, en veterinaire natuurgeneeskunde; en mensen zonder hond die vanuit belangstelling hun kennis over honden wilden vergroten.
Eerdere deelnemers over deze cursus:
“Heb de cursus als prettig ervaren en heb onwijs veel geleerd.”
“Boeiende dagen! Ik heb genoten van de onderwerpen. Je didactische vaardigheden zijn erg prettig.”
“Ik heb met veel plezier en interesse de cursus bijgewoond. Ook mijn labrador is tevreden. Zij is blij dat haar intelligentie eindelijk wetenschappelijk is onderbouwd.”
“Hartelijk dank voor de heel erg interessante dagen. Knap hoe je ons mensen betrekt bij de boeiende thema’s.”
“Bedankt voor alle informatie en de zeer informatieve en boeiende lesdagen.”
“Was heel leerzaam, duidelijk uitgelegd en alles eigenlijk meteen zelf toe te passen! Dank je wel!”
“Wil je meer weten over de intelligentie van honden? Kom dan naar deze interessante cursus. Laat je verbazen.”
De zeer gewaardeerde cursus “Slimme honden!” keert in het winterprogramma terug op zaterdag 28 februari 2026 in Amsterdam. Tijdens deze cursus zal psycholoog en filosoof dr. Esteban Rivas een vrolijk en up to date overzicht geven van wetenschappelijk onderzoek naar de intelligentie van honden. De cursus is bedoeld voor iedereen die meer wil weten over het mentale leven van honden.
Beschrijving cursus:
Al tienduizenden jaren leven mensen samen met honden. De afgelopen 30 jaar vinden er heel veel nieuwe studies plaats naar de intelligentie of cognitie van honden. Zo zijn er inmiddels aparte instituten opgericht aan universiteiten over de hele wereld waar intelligentie-onderzoek met honden wordt gedaan, waaronder het Family Dog Project aan de Universiteit van Boedapest (Adam Miklosi), het Clever Dog Lab aan de Universiteit van Wenen (Ludwig Huber) en het Duke Canine Cognition Center aan de Duke University in de Verenigde Staten (Brian Hare). Dit onderzoek naar de cognitie van honden heeft een schat aan informatie opgeleverd. Zo blijkt dat honden veel slimmer zijn dan we tot nu toe dachten. Honden blinken vooral uit in sociale intelligentie, waardoor ze ook zeer goed met mensen kunnen samenleven. Tijdens deze cursus zal dr. Rivas uitgebreid ingaan op de uitkomsten van al deze recente onderzoeken met honden. De cursus geeft U in 1 cursusdag een goed overzicht van de huidige stand van zaken op het gebied van de wetenschappelijke kennis over de intelligentie van honden. Dat zal voor een deel ook Uw eigen beeld veranderen van waar honden toe in staat zijn qua intelligentie.
dr. Rivas en Sproet
Onderwerpen: Inleiding. Geschiedenis onderzoek intelligentie honden. Begrip van menselijke communicatieve signalen. Taalonderzoek. De (intentionele) communicatie van honden. Basale cognitie. Fysieke intelligentie. Begrip van het zien, horen en weten van een ander. Sociaal leren en imitatie. Samenwerking en de relatie met de mens. Begrip van de gevoelens van een ander en empathie.
Omschrijving: Wat is intelligentie of cognitie? Al meer dan 100 jaar vindt er onderzoek plaats naar de intelligentie van dieren, maar honden werden lange tijd genegeerd als domme, “onnatuurlijke” dieren. We bespreken kort hoe de geschiedenis op dit gebied zich heeft ontwikkeld tot vanaf de jaren 90 van de vorige eeuw de intelligentie van honden een serieus onderzoeksonderwerp werd. Dan gaan we in op de sociale intelligentie van honden: Hoe begrijpen honden onze communicatieve signalen zoals wijzen en blikrichting? En hoe steken de vermogens van honden op dit gebied af in vergelijking met wolven, andere hondachtigen en andere dieren? Vervolgens gaan we door met taalonderzoek met honden. We bespreken de “wonderhonden” uit het begin van de 20e eeuw en de lessen die het paard Slimme Hans ons heeft geleerd. Hoeveel menselijke woorden kunnen honden snappen? Kunnen ze ook categorie woorden zoals “bal” of “frisbee” leren begrijpen? En wat valt er vanuit de wetenschap te zeggen over honden, zoals het beroemde internetfenomeen Bunny, die via een bord met knoppen met mensen communiceren? Ook kijken we naar de natuurlijke communicatie van honden zelf: Is die doelbewust of intentioneel te noemen? Drukken honden verschillende zaken uit met hun communicatieve geluiden zoals grommen? En op wat voor manieren maken honden aan elkaar en aan ons mensen duidelijk wat ze willen door wat toongedrag wordt genoemd? Vervolgens gaan we door met de basale cognitie van honden: Hebben ze door dat voorwerpen blijven bestaan (object-permanentie) en hoe gedragen honden zich in spannende onderzoeken als de toverbeker? Kunnen honden verschillende hoeveelheden onderscheiden? Hebben ze ook een vorm van zelfbewustzijn? En hoe ver reikt hun intelligentie over de fysieke wereld en de causale verbanden tussen voorwerpen? Waaruit bestaat hun ruimtelijke cognitie? Dan behandelen we onderzoek op het gebied van Theory of Mind: Begrijpen honden wat mensen en honden zien, horen en weten? Reikt hun intelligentie zo ver dat ze kunnen nadenken over de mentale toestanden van een ander? Letten ze daar dan op bij de interactie met de mens en proberen honden zo ongemerkt stout of ongehoorzaam te zijn? Kunnen ze het perspectief van een ander nemen en snappen ze dat een mens iets weet over de locatie van een voorwerp als de mens dat voorwerp heeft zien verborgen worden? Wat leren honden door sociale observatie en zijn ze in staat tot imitatie? Hoe herkennen honden een ander als specifiek individu? Herkennen ze ook hun “baasje”? Zijn honden in staat tot samenwerking bij coöperatief touwtrekken? Herkennen honden de emoties van mensen? En wat voor rol spelen hechting en het hormoon oxytocine in de relatie tussen hond en mens? Kunnen honden besmet raken met de emoties van anderen? Bestaat er bewijs voor empathie bij honden? Verzoenen ze zich na een conflict en troosten ze elkaar? Helpen ze mensen als die iets nodig hebben?
Bij deze cursus zullen we geen cursusboek gebruiken, maar men kan wel ter voorbereiding het boek De wijsheid van honden. Over intelligentie en gedrag van ons meest geliefde huisdiervan Brian Hare & Vanessa Woods lezen. Dat is de Nederlandse vertaling van The genius of dogs. How dogs are smarter than you think, geschreven door professor in de evolutionaire antropologie Brian Hare, co-directeur van het Duke Canine Cognition Center aan de Duke University in North Carolina (VS). Hoewel dit boek alweer in 2013 is verschenen is het nog steeds het meest complete Nederlandstalige overzicht voor een algemeen publiek van de resultaten van al het recente onderzoek naar de intelligentie van honden.
Voor wie? De cursus is bedoeld voor iedereen die geïnteresseerd is in de intelligentie van honden, of men nu wel of niet zelf een huishouden deelt met een hond. Daarnaast is deze zeer geschikt voor mensen die professioneel met honden werken, zoals dierenartsen en hondengedragstherapeuten. Een specifieke vooropleiding is niet vereist. Alle deelnemers krijgen na afloop een persoonlijk certificaat van deelname.
Voertaal. De voertaal tijdens de cursus is Nederlands. Wel is het handig als men passief Engels kan begrijpen, aangezien niet alle filmpjes die zullen worden getoond ondertiteld zijn.
Kosten. Deelname aan de cursusdag kost 80 euro. Dit onderwijs is BTWvrij.
Korting voor mensen met minder draagkracht. Voor mensen met minder draagkracht, dat wil zeggen, mensen die moeten rondkomen van een inkomen rond het sociale minimum, bestaat er een speciale korting. Men betaalt dan 20 euro voor deelname.
Datum en tijden. Deze cursus wordt georganiseerd op zaterdag 28 februari 2026. De cursusdag begint om 11.30 en eindigt om 16.30 uur. De cursus wordt zonder lunch gegeven.
Locatie: Hoofdgebouw universiteit, De Boelelaan 1105 te Amsterdam. Deze locatie is goed te bereiken met de auto en met het openbaar vervoer. Hulphonden zijn toegestaan in het gebouw.
Aanmelden: U kunt zich eenvoudig opgeven door een emailbericht te sturen naar estebanyes@gmail.com of door onderstaand formulier in te vullen en te verzenden. U krijgt dan een emailbericht toegestuurd met daarin alle praktische details en een factuur voor Uw administratie.
Verschillen tussen de fysieke en de online versie van deze cursus. Deze cursus wordt zowel in een fysieke vorm in Amsterdam als in een online versie georganiseerd. De fysieke cursus bestaat uit 5 uur, de online cursus vindt plaats in 2 bijeenkomsten van 4 uur en duurt in totaal dus 8 uur. Dit belangrijke verschil betekent dat we bij de online cursus een paar uur extra de tijd hebben om meer onderwerpen en onderzoeken te behandelen en daar uitgebreider op in te gaan. De fysieke cursus heeft het voordeel dat U in 1 cursusdag een mooi overzicht krijgt en U gezamenlijk in een zaal op de universiteit bent. De online cursus heeft als voordeel dat U deze vanuit thuis kunt volgen of waar U ook maar bent. En naast de extra uren van de online cursus geeft deze ook de unieke gelegenheid aan alle deelnemers om de opgenomen bijeenkomst tot 30 dagen later nog terug te kijken. Klik hier voor alle informatie over de online versie van deze cursus, die in 2 Zoom bijeenkomsten zal worden georganiseerd op dinsdag 3 en donderdag 5 maart 2026.
Kijk op de Agenda pagina voor alle cursussen (fysiek en online) die in deze periode worden georganiseerd.
Eerdere deelnemers aan deze cursus waren: mensen die samenleven met 1 of meerdere honden (of met andere dieren); mensen met een hulphond; honden- en andere dierengedragstherapeuten; eigenaren en medewerkers van hondenscholen; medewerkers en vrijwilligers van honden- en andere dierenorganisaties, dierenasiels, dierenambulances, hondenuitlaatservices en hondenrasverenigingen; hondentrainers en -instructeurs; mensen die speurwerk met honden verrichten; mensen van de “dierenpolitie”; studenten diergeneeskunde, ethologie, psychologie, Dier en zorg management, dierverzorging, en veterinaire natuurgeneeskunde; en mensen zonder hond die vanuit belangstelling hun kennis over honden wilden vergroten.
Eerdere deelnemers over deze cursus:
“Heb de cursus als prettig ervaren en heb onwijs veel geleerd.”
“Boeiende dag! Ik heb genoten van de onderwerpen. Je didactische vaardigheden zijn erg prettig.”
“Ik heb met veel plezier en interesse de cursus bijgewoond. Ook mijn labrador is tevreden. Zij is blij dat haar intelligentie eindelijk wetenschappelijk is onderbouwd.”
“Hartelijk dank voor de heel erg interessante dag. Knap hoe je ons mensen betrekt bij de boeiende thema’s.”
“Bedankt voor alle informatie en de zeer informatieve en boeiende lesdag.”
“Was heel leerzaam, duidelijk uitgelegd en alles eigenlijk meteen zelf toe te passen! Dank je wel!”
“Wil je meer weten over de intelligentie van honden? Kom dan naar deze interessante cursus. Laat je verbazen.”
Eind februari wordt de cursus “ Onderzoek naar de intelligentie en het gevoelsleven van boerderijdieren” ook in een online versie georganiseerd. Deze zal worden gehouden in de vorm van 2 Zoom bijeenkomsten op dinsdag 24 februari en donderdag 26 februari 2026. Elke bijeenkomst zal 4 uur duren en plaatsvinden van 11.00 tot 15.00 uur. De cursus zal worden gegeven door psycholoog en filosoof dr. Esteban Rivas en is bedoeld voor iedereen die meer wil weten over wetenschappelijk onderzoek naar de intelligentie en het gevoelsleven van kippen, varkens, runderen, paarden, schapen en geiten.
Beschrijving cursus:
Boerderijdieren: Kippen, varkens, runderen, paarden, schapen en geiten zijn dieren waar eigenlijk nog maar weinig over bekend is en waarover pas de afgelopen jaren nieuw wetenschappelijk onderzoek wordt verricht. Voor de meeste mensen zijn al deze dieren behoorlijk onbekend en heeft men vaak geen idee dat ze individuen zijn met een behoorlijke intelligentie en een boeiend gevoelsleven. Vaak ‘ontmoeten’ mensen deze dieren alleen als ze op hun etensbord liggen. Ook voor wetenschappers waren deze dieren lange tijd niet interessant, omdat men dacht dat ze als gedomesticeerde dieren maar een heel beperkte intelligentie of cognitie zouden hebben en een oninteressant gevoelsleven. De laatste jaren zien we echter een grote toename aan onderzoek van deze dieren, met soms verrassende resultaten. Zo kunnen al deze dieren een ander als specifiek individu goed herkennen. Kippenkuikens blijken een behoorlijke aangeboren kennis te hebben als ze nog maar pas uit het ei zijn gekropen: ze hebben een voorkeur om bij voorwerpen te zijn die lijken op gezichten en die zich op een biologische manier voortbewegen, ze blijken in staat te zijn om te tellen en zelfs te rekenen en begrijpen fysieke eigenschappen als de hoogte of breedte van een voorwerp. Varkens, paarden en geiten blijken net als honden en katten een goed begrip te hebben van de communicatie van mensen en letten goed op de aandacht van de mens wanneer ze bijvoorbeeld diens hulp willen inroepen. Paarden en hanen kunnen zichzelf in een spiegel herkennen. Schapen, koeien en paarden kunnen goed verschillende gezichten van elkaar onderscheiden, waarvan men lang dacht dat dat een uniek menselijk vermogen was. Paarden en geiten zijn in staat om de emoties in verschillende menselijke gezichtsuitdrukkingen te begrijpen. Hennen blijken bezorgd om het welzijn van hun kuikens. Wilde zwijnen bevrijden hun soortgenoten als die opgesloten zitten in een val. En gedomesticeerde varkens doen een deur open voor een groepsgenoot als deze vast zit. Tijdens deze cursus krijgt U dus een nadere kennismaking met deze dieren doordat we de uitkomsten zullen behandelen van wetenschappelijk onderzoek naar hun intelligentie en gevoelsleven. Het zal in deze cursus niet gaan om onderzoek naar het welzijn van deze dieren die vaak worden ingezet als productiedieren, of om studies die proberen het welzijn van deze dieren in de veeteelt te verbeteren. De focus van de cursus zal meer fundamenteel zijn en liggen op de aard van al deze dieren als denkende en voelende wezens, zodat U een beter beeld krijgt van deze meer onbekende dieren. Al deze dieren worden vaak “productiedieren” of “landbouwhuisdieren” genoemd, omdat mensen ze houden voor de productie van dierlijke producten. Tijdens deze cursus krijgt U een heel ander beeld van deze dieren, doordat we in zullen gaan op hun innerlijke leven: hun intelligentie, hun gevoelens en hun emoties.
Deel 1. Dinsdag 24 februari 2026.
Onderwerpen: Oorsprong. Sociaal leven in het wild. Domesticatie. Basale cognitie: object permanentie. Categorisatie en relationeel denken. Numerieke vermogens. Lange termijn geheugen. Ruimtelijke cognitie. Fysieke cognitie. Communicatie en taalonderzoek. Zelfbewustzijn. Anticipatie en zelfbeheersing. Herkenning van individuen. Gezichtsherkenning.
Omschrijving:We beginnen met een overzicht van de oorsprong en het sociale leven van deze dieren in het wild (groepsleven, dominantie, activiteitsgebied) en hun domesticatie door mensen. Welke leeftijd hebben de oudst bekende individuen van deze diersoorten bereikt? Vervolgens kijken we naar studies omtrent basale vermogens, zoals object-permanentie, categorisatie en concepten als “groter/kleiner.” Wat voor numerieke vaardigheden hebben deze dieren, kunnen ze tellen? Hoe goed is hun lange termijn geheugen? Waaruit bestaat de ruimtelijke en fysieke cognitie van deze dieren? Kunnen ze goed navigeren in de ruimte en de route naar voedsel in een doolhof leren en op lange termijn goed onthouden? Snappen ze puzzeldozen? Kunnen varkens computerspelletjes spelen? Gebruiken zwijnen stukken schors en takken als een werktuig of gereedschap? Waaruit bestaat het vocale communicatieve repertoire van kippen? We behandelen de 25 tot 30 verschillende roepen die bij hen zijn vastgesteld. Ook zullen we ingaan op nieuw onderzoek naar de taal van koeien. Kunnen varkens gebaren begrijpen waarmee mensen voorwerpen aangeven? Wat is er bekend over zelfbewustzijn bij deze dieren? Begrijpen varkens de werking van een spiegel? Kunnen paarden en hanen zichzelf herkennen in een spiegel? Anticiperen kippen en varkens op de toekomst? Zijn ze in staat tot zelfbeheersing, door niet meteen op voer af te gaan? Hoe herkennen al deze dieren elkaar als individu? Herkennen ze ook bekende mensen? Begint de herkenning van moeder en kind bij deze dieren al vroeg? Kunnen deze dieren gezichten van verschillende soortgenoten en mensen onderscheiden?
Deel 2. Donderdag 26 februari 2026.
Onderwerpen: Sociaal leren en imitatie. Begrip van de geest van een ander: Theory of Mind. Bedrog. Het gevoelsleven: Affectieve neurowetenschap. Angst. Lust en sexleven. Ouderlijke zorg en affectie of liefde. Rouw. Speelsheid. Cognitieve bias. Herkenning emotie in gezichtsuitdrukkingen. Emotionele besmetting. Empathie. Veranderde bewustzijnstoestanden.
Omschrijving:Wat zijn de vermogens van boerderijdieren op het gebied van sociaal leren en imitatie? Kunnen ze iets leren door een soortgenoot of een mens te observeren? Hebben deze dieren ook een idee van de ander als een geestelijk wezen: begrijpen ze iets van de intenties en aandacht van een ander? Begrijpen deze dieren onze menselijke communicatieve signalen zoals wijzen? En hoe maken deze dieren zelf aan mensen duidelijk wat ze willen? Snappen ondergeschikte geiten wat een dominante geit kan zien? Gebruiken hanen de voedselroep soms bedrieglijk? Letten ondergeschikte hanen er bij het hofmaken op of de dominante haan aanwezig is en proberen ze een hen dan op een stille manier te verleiden? Welke gevoelens en emoties hebben deze dieren? Hoe ziet hun sexleven eruit? En als we naar deze dieren in het wild kijken, wat voor ouderlijke zorg zien we dan bij ouderdieren voor hun kinderen? Hoe lang blijven kinderen bij hun ouders? Wat voor psychische effecten heeft de scheiding van moeder en kind in de veeteelt? Hebben deze dieren voorkeuren voor sommige soortgenoten en mogen we dus van vriendschap en affectie spreken bij deze dieren? Vertonen ze ook rouwgedrag bij het overlijden van een dierbare? Waaruit bestaat de speelsheid van deze dieren? Worden ze optimistisch of pessimistisch na een positieve of negatieve emotionele ervaring en hebben ze net als mensen dan een cognitieve bias? Kunnen paarden, schapen en geiten de emotie in de gezichtsuitdrukkingen van soortgenoten en mensen lezen? En zien we bij deze dieren ook vormen van emotionele besmetting en zelfs empathisch gedrag? Zijn schapen, varkens en paarden ook onderhevig aan besmettelijk geeuwen? Bestaat er verzoening en troost bij deze dieren? Zijn hennen betrokken bij het welzijn van hun kuikens? Helpen deze dieren elkaar als ze in nood zijn en bijvoorbeeld vast zitten in een hok of aangevallen worden door een roofdier? En dromen deze dieren en kunnen ze onder invloed raken van drugs en alcohol?
Voor wie? De cursus is geschikt voor iedereen die meer wil weten over de intelligentie en het gevoelsleven van boerderijdieren: kippen, varkens, runderen, paarden, schapen en geiten. Daarnaast is de cursus ook zeer geschikt voor mensen die professioneel met dieren werken en voor studenten van verschillende opleidingen. Een specifieke vooropleiding is niet vereist. Alle deelnemers krijgen na afloop een persoonlijk certificaat van deelname. Tenslotte is er geen voorwaarde om vegetariër of veganist te zijn om deel te kunnen nemen aan deze cursus, iedereen is van harte welkom.
Voertaal: De voertaal tijdens de cursus is Nederlands. Wel is het handig als men passief Engels kan begrijpen, aangezien niet alle filmpjes die zullen worden getoond ondertiteld zijn.
Kosten. Deelname aan de cursus kost 120 euro. Dit onderwijs is BTWvrij.
Korting voor mensen met minder draagkracht. Voor mensen met minder draagkracht, dat wil zeggen, mensen die moeten rondkomen van een inkomen rond het sociale minimum, bestaat er een speciale korting. Men betaalt dan 30 euro voor deelname aan de volledige cursus.
Data en tijden. De cursus bestaat uit 2 Zoom bijeenkomsten op de volgende 3 data: dinsdag 24 februari en donderdag 26 februari 2026. Elke bijeenkomst begint om 11.00 en eindigt om 15.00 uur.
Benodigdheden voor deelname. Om deel te kunnen nemen aan deze online cursus heeft U een computer of tablet nodig, met een ingebouwde camera en microfoon. Daarnaast is een goed werkende internet verbinding van belang. Ook zult U vooraf het gratis programma Zoom Basic moeten downloaden via de webpagina http://www.zoom.us Als U zich heeft opgegeven, ontvangt U een uitgebreide uitleg hoe U Zoom moet downloaden en hoe U het programma tijdens de Zoom bijeenkomsten moet gebruiken.
Maximaal aantal deelnemers. We zullen tijdens deze cursus met maximaal 12 personen digitaal samenzijn. De docent en 11 deelnemers. We hanteren dit maximum uit onderwijskundig oogpunt. Op deze manier kan er aandacht worden gegeven aan alle deelnemers en kan iedereen vragen stellen en discussie punten inbrengen. Tijdens de Zoom bijeenkomsten zult U op Uw scherm dan Uzelf, de docent en de andere deelnemers kunnen zien en horen.
Opname cursus om deze later terug te kijken. De cursus zal worden opgenomen in de cloud van Zoom. Dit gebeurt om de deelnemers de mogelijkheid te geven om na afloop van de cursus deze nog eens terug te kunnen kijken. Ook kunnen deelnemers die onverwacht niet konden deelnemen aan 1 van de bijeenkomsten, of die technische problemen hadden, op die manier de bijeenkomsten terug kijken. Deelnemers kunnen tot 30 dagen na de cursus via een aparte link naar een Zoom webpagina met een wachtwoord toegang krijgen tot de opgenomen cursus. De deelnemers kunnen de cursus daarmee niet downloaden. Alles wat wordt opgenomen zal dus beperkt blijven tot de deelnemers en zal niet publiek worden gemaakt.
Aanmelden: U kunt zich eenvoudig opgeven door een emailbericht te sturen naar estebanyes@gmail.com of door onderstaand formulier in te vullen en te verzenden. U krijgt dan een emailbericht toegestuurd met daarin alle praktische details en een factuur voor Uw administratie.
Verschilen tussen de fysieke en de online versie van deze cursus. Deze cursus wordt zowel in een fysieke vorm in Amsterdam als in een online versie georganiseerd. De fysieke cursus bestaat uit 5 uur, de online cursus vindt plaats in 2 bijeenkomsten van 4 uur en duurt in totaal dus 8 uur. Dit belangrijke verschil betekent dat we bij de online cursus een paar uur extra de tijd hebben om meer onderwerpen en onderzoeken te behandelen en daar uitgebreider op in te gaan. De fysieke cursus heeft het voordeel dat U in 1 cursusdag een mooi overzicht krijgt en U gezamenlijk in een zaal op de universiteit bent. De online cursus heeft als voordeel dat U deze vanuit thuis kunt volgen of waar U ook maar bent. En naast de extra uren van de online cursus geeft deze ook de unieke gelegenheid aan alle deelnemers om de opgenomen bijeenkomst tot 30 dagen later nog terug te kijken. Klik hier voor alle informatie over de fysieke versie van deze cursus, die op zaterdag 21 februari 2026 zal worden georganiseerd in Amsterdam.
Kijk op de Agenda pagina voor alle cursussen (fysiek en online) die in deze periode worden georganiseerd.
Eerdere deelnemers aan deze cursus waren: mensen die samenleven met kippen, varkens, runderen, paarden, geiten, schapen of andere dieren; boeren en medewerkers van de veehouderij; medewerkers van opvangcentra en kinderboerderijen; medewerkers van de Dierenbescherming en andere dierenorganisaties; mensen van de “dierenpolitie”; dierenartsen en paraveterinairen; studenten Diergezondheid en Management en andere studierichtingen; docenten diergedrag hogescholen en universiteiten; dierengedragstherapeuten en paardencoachen; omnivoren, vegetariërs en veganisten.
Eerdere deelnemers over deze cursus:
“Was weer een bijzonder leerzame cursus! Een cursus die in mijn optiek voor iedereen interessant is. Dank!”
“Het was zeer de moeite waard: een aanrader!”
“Bedankt voor de inspirerende cursus en ik verheug me weer op een volgende cursus.”
“Wederom een boeiende cursus met een hele leuke gezellige presentator! Top!”
Komende winter zal op zaterdag 21 februari in Amsterdam de cursus “ Onderzoek naar de intelligentie en het gevoelsleven van boerderijdieren” worden georganiseerd. Daarin zal psycholoog en filosoof dr. Esteban Rivas uitgebreid ingaan op wetenschappelijk onderzoek naar de slimheid en het rijke gevoelsleven van kippen, varkens, runderen, paarden, schapen en geiten. De cursus is bedoeld voor iedereen die meer wil weten over deze bijzondere dieren.
Beschrijving cursus:
Boerderijdieren: Kippen, varkens, runderen, paarden, schapen en geiten zijn dieren waar eigenlijk nog maar weinig over bekend is en waarover pas de afgelopen jaren nieuw wetenschappelijk onderzoek wordt verricht. Voor de meeste mensen zijn al deze dieren behoorlijk onbekend en men heeft vaak geen idee dat ze individuen zijn met een behoorlijke intelligentie en een boeiend gevoelsleven. Vaak ‘ontmoeten’ mensen deze dieren alleen als ze op hun etensbord liggen. Ook voor wetenschappers waren deze dieren lange tijd niet interessant, omdat men dacht dat ze als gedomesticeerde dieren maar een heel beperkte intelligentie of cognitie zouden hebben en een oninteressant gevoelsleven. De laatste jaren zien we echter een grote toename aan onderzoek van deze dieren, met soms verrassende resultaten. Zo kunnen al deze dieren een ander als specifiek individu prima herkennen. Kippenkuikens blijken een behoorlijke aangeboren kennis te hebben als ze nog maar pas uit het ei zijn gekropen: ze hebben een voorkeur om bij voorwerpen te zijn die lijken op gezichten en die zich op een biologische manier voortbewegen, ze blijken in staat te zijn om te tellen en zelfs te rekenen en begrijpen fysieke eigenschappen als de hoogte of breedte van een voorwerp. Varkens, paarden en geiten blijken net als honden en katten een goed begrip te hebben van de communicatie van mensen en letten goed op de aandacht van de mens wanneer ze bijvoorbeeld diens hulp willen inroepen. Paarden en hanen kunnen zichzelf in een spiegel herkennen. Schapen, koeien en paarden kunnen goed verschillende gezichten van elkaar onderscheiden, waarvan men lang dacht dat dat een uniek menselijk vermogen was. Paarden en geiten zijn in staat om de emoties in verschillende menselijke gezichtsuitdrukkingen te begrijpen. Hennen blijken bezorgd om het welzijn van hun kuikens. Wilde zwijnen bevrijden hun soortgenoten als die opgesloten zitten in een val. En gedomesticeerde varkens doen een deur open voor een groepsgenoot als deze vast zit. Tijdens deze cursus krijgt U dus een nadere kennismaking met deze dieren doordat we de uitkomsten zullen behandelen van wetenschappelijk onderzoek naar hun intelligentie en gevoelsleven. Het zal in deze cursus niet gaan om onderzoek naar het welzijn van deze dieren, die vaak worden ingezet als productiedieren, of om studies die proberen het welzijn van deze dieren in de veeteelt te verbeteren. De focus van de cursus zal meer fundamenteel zijn en liggen op de aard van al deze dieren als denkende en voelende wezens, zodat U een beter beeld krijgt van deze meer onbekende dieren. Al deze dieren worden vaak “productiedieren” of “landbouwhuisdieren” genoemd, omdat mensen ze houden voor de productie van dierlijke producten. Tijdens deze cursus krijgt U een heel ander beeld van deze dieren, doordat we in zullen gaan op hun innerlijke leven: hun intelligentie, hun gevoelens en hun emoties.
Onderwerpen die zullen worden behandeld: Oorsprong. Sociaal leven in het wild. Domesticatie. Basale cognitie: object permanentie. Numerieke vermogens. Lange termijn geheugen. Ruimtelijke cognitie. Fysieke cognitie. Communicatie en taalonderzoek. Zelfbewustzijn. Anticipatie en zelfbeheersing. Herkenning van individuen. Gezichtsherkenning. Sociaal leren en imitatie. Begrip van de geest van een ander: Theory of Mind. Bedrog. Het gevoelsleven: Affectieve neurowetenschap. Zintuiglijke en homeostatische gevoelens. Angst. Lust en sexleven. Ouderlijke zorg en affectie of liefde. Verdriet en rouw. Speelsheid. Cognitieve bias. Herkenning emotie in gezichtsuitdrukkingen. Emotionele besmetting. Empathie. Veranderde bewustzijnstoestanden.
Omschrijving:We beginnen met een overzicht van de oorsprong en het sociale leven van deze dieren in het wild (groepsleven, dominantie hiërarchie, activiteitsgebied) en hun domesticatie door mensen. Welke leeftijd hebben de oudst bekende individuen van deze diersoorten bereikt? Vervolgens kijken we naar studies omtrent basale vermogens, zoals object-permanentie en concepten als “groter” en “kleiner.” Wat voor numerieke vaardigheden hebben deze dieren, kunnen ze tellen? Hoe goed is hun lange termijn geheugen? Waaruit bestaat de ruimtelijke en fysieke cognitie van deze dieren? Kunnen ze goed navigeren in de ruimte en de route naar voedsel in een doolhof leren en op lange termijn goed onthouden? Snappen ze puzzeldozen? Kunnen varkens computerspelletjes spelen? Waaruit bestaat het vocale communicatieve repertoire van kippen? We behandelen de 25 tot 30 verschillende roepen die bij hen zijn vastgesteld. Ook zullen we ingaan op nieuw onderzoek naar de taal van koeien. Kunnen varkens gebaren begrijpen waarmee mensen voorwerpen aangeven? Wat is er bekend over zelfbewustzijn bij deze dieren? Begrijpen varkens de werking van een spiegel? Kunnen paarden en hanen zichzelf herkennen in een spiegel? Anticiperen kippen en varkens op de toekomst? Zijn ze in staat tot zelfbeheersing, door niet meteen op voer af te gaan? Hoe herkennen al deze dieren elkaar als individu? Herkennen ze ook bekende mensen? Begint de herkenning van moeder en kind bij deze dieren al vroeg? Kunnen deze dieren gezichten van verschillende soortgenoten en mensen onderscheiden? Wat zijn de vermogens van deze dieren op het gebied van sociaal leren en imitatie? Kunnen ze iets leren door een soortgenoot of een mens te observeren? Hebben deze dieren ook een idee van de ander als een geestelijk wezen: begrijpen ze iets van de intenties en aandacht van een ander? Begrijpen deze dieren onze menselijke communicatieve signalen zoals wijzen? En hoe maken deze dieren zelf aan mensen duidelijk wat ze willen? Snappen ondergeschikte geiten wat een dominante geit kan zien? Gebruiken hanen de voedselroep soms bedrieglijk? Letten ondergeschikte hanen er bij het hofmaken op of de dominante haan aanwezig is en proberen ze een hen dan op een stille manier te verleiden? Daarna gaan we uitgebreid in op het gevoelsleven van deze dieren: Welke gevoelens en emoties hebben ze? Hoe ziet hun sexleven eruit? En als we naar deze dieren in het wild kijken, wat voor ouderlijke zorg zien we dan bij ouderdieren voor hun kinderen? Hoe lang blijven kinderen bij hun ouders? Wat voor psychische effecten heeft de scheiding van moeder en kind in de veeteelt? Hebben deze dieren voorkeuren voor sommige soortgenoten en mogen we dus van vriendschap en affectie spreken bij deze dieren? Vertonen ze ook rouwgedrag bij het overlijden van een dierbare? Waaruit bestaat de speelsheid van deze dieren? Worden ze optimistisch of pessimistisch na een positieve of negatieve emotionele ervaring en hebben ze net als mensen dan een cognitieve bias of vooroordeel? Kunnen paarden, schapen en geiten de emotie in de gezichtsuitdrukkingen van soortgenoten en mensen lezen? En zien we bij deze dieren ook vormen van emotionele besmetting en zelfs empathisch gedrag? Zijn schapen, varkens en paarden ook onderhevig aan besmettelijk geeuwen? Bestaat er verzoening en troost bij deze dieren? Zijn hennen betrokken bij het welzijn van hun kuikens? Helpen deze dieren elkaar als ze in nood zijn en bijvoorbeeld vast zitten in een hok of aangevallen worden door een roofdier? En dromen deze dieren en kunnen ze onder invloed raken van drugs en alcohol?
Voor wie? De cursus is geschikt voor iedereen die meer wil weten over de intelligentie en het gevoelsleven van boerdijdieren: kippen, varkens, runderen, paarden, schapen en geiten. Daarnaast is de cursus ook zeer geschikt voor mensen die professioneel met dieren werken en voor studenten van verschillende opleidingen. Een specifieke vooropleiding is niet vereist. Alle deelnemers krijgen na afloop een persoonlijk certificaat van deelname. Tenslotte is er geen voorwaarde om vegetariër of veganist te zijn om deel te kunnen nemen aan deze cursus, iedereen is van harte welkom.
Voertaal: De voertaal tijdens de cursus is Nederlands. Wel is het handig als men passief Engels kan begrijpen, aangezien niet alle filmpjes die zullen worden getoond ondertiteld zijn.
Kosten. Deelname aan de cursusdag kost 80 euro. Dit onderwijs is BTWvrij.
Korting voor mensen met minder draagkracht. Voor mensen met minder draagkracht, dat wil zeggen, mensen die moeten rondkomen van een inkomen rond het sociale minimum, bestaat er een speciale korting. Men betaalt dan 20 euro voor deelname.
Datum en tijden. Deze cursus wordt georganiseerd op zaterdag 21 februari 2026. De cursusdag begint om 11.30 en eindigt om 16.30 uur. De cursus wordt zonder lunch gegeven.
Locatie: Hoofdgebouw universiteit, De Boelelaan 1105 te Amsterdam. Deze locatie is goed te bereiken met auto en openbaar vervoer. Hulphonden zijn toegestaan in het gebouw.
Aanmelden: U kunt zich eenvoudig opgeven door een emailbericht te sturen naar estebanyes@gmail.com of door onderstaand formulier in te vullen en te verzenden. U krijgt dan een emailbericht toegestuurd met daarin alle praktische details en een factuur voor Uw administratie.
Verschilen tussen de fysieke en de online versie van deze cursus. Deze cursus wordt zowel in een fysieke vorm in Amsterdam als in een online versie georganiseerd. De fysieke cursus bestaat uit 5 uur, de online cursus vindt plaats in 2 bijeenkomsten van 4 uur en duurt in totaal dus 8 uur. Dit belangrijke verschil betekent dat we bij de online cursus een paar uur extra de tijd hebben om meer onderwerpen en onderzoeken te behandelen en daar uitgebreider op in te gaan. De fysieke cursus heeft het voordeel dat U in 1 cursusdag een mooi overzicht krijgt en U gezamenlijk in een zaal op de universiteit bent. De online cursus heeft als voordeel dat U deze vanuit thuis kunt volgen of waar U ook maar bent. En naast de extra uren van de online cursus geeft deze ook de unieke gelegenheid aan alle deelnemers om de opgenomen bijeenkomst tot 30 dagen later nog terug te kijken. Klik hier voor alle informatie over de online versie van deze cursus, die in 2 Zoom bijeenkomsten zal worden georganiseerd op dinsdag 24 en donderdag 26 februari 2026.
Kijk op de Agenda pagina voor alle cursussen (fysiek en online) die in deze periode worden georganiseerd.
Eerdere deelnemers aan deze cursus waren: mensen die samenleven met boerderijdieren: kippen, varkens, runderen, paarden, geiten, schapen of andere dieren; boeren en medewerkers van de veehouderij; medewerkers van opvangcentra en kinderboerderijen; medewerkers van de Dierenbescherming en andere dierenorganisaties; mensen van de “dierenpolitie”; dierenartsen en paraveterinairen; studenten Diergezondheid en Management en andere studierichtingen; docenten diergedrag hogescholen en universiteiten; dierengedragstherapeuten en paardencoachen; omnivoren, vegetariërs en veganisten.
Eerdere deelnemers over deze cursus:
“Was weer een bijzonder leerzame cursus! Een cursus die in mijn optiek voor iedereen interessant is. Dank!”
“Het was zeer de moeite waard: een aanrader!”
“Bedankt voor de inspirerende cursus en ik verheug me weer op een volgende cursus.”
“Wederom een boeiende cursus met een hele leuke gezellige presentator! Top!”
In februari wordt de cursus “Wetenschappelijk onderzoek naar het gevoelsleven van dieren” ook in een online versie georganiseerd. Deze zal plaatsvinden in de vorm van 2 Zoom bijeenkomsten op dinsdag17 februari en donderdag19 februari 2026. Elke bijeenkomst zal 4 uur duren en plaatsvinden van 11.00 tot 15.00 uur. De cursus zal worden gegeven door psycholoog en filosoof dr. Esteban Rivas en is bedoeld voor iedereen die meer wil weten over de gevoelens en emoties van dieren.
Beschrijving cursus:
Wat voor gevoelens en emoties hebben andere dieren dan mensen? Kúnnen ze eigenlijk wel iets voelen en ervaren, hebben ze een bewustzijn? Dit boeiende vraagstuk staat al lange tijd in de belangstelling van wetenschappers en filosofen. Tijdens deze cursus gaat Esteban Rivas in op de vraag of andere dieren net als mensen bewustzijn hebben, dat wil zeggen het vermogen om positieve en negatieve dingen te beleven en te ervaren, zoals pijn en plezier. Zijn dieren robotten zonder beleving of ervaren dieren sensaties en andere zaken net als wij bewust? De Franse filosoof René Descartes beweerde dat dieren geen bewustzijn konden bezitten. Ook het behaviorisme binnen de psychologie leidde ertoe dat het onderwerp bewustzijn taboe werd verklaard. Zelfs in de huidige tijd zijn er nog denkers die geen bewustzijn toeschrijven aan dieren, vaak op grond van veronderstelde afwezigheid van “hogere” cognitieve vermogens en taal. Daartegenover staan posities die de aanwezigheid van bewustzijn beargumenteren op grond van de analogieredenering en nauwkeurige studie van het zenuwstelsel en het gedrag van dieren. Zo zal Rivas de affectieve neurowetenschap van Jaak Panksepp behandelen, waaruit blijkt dat we met andere dieren veel hersenstructuren en neurochemische stoffen voor dezelfde emotionele systemen delen, zoals angst, woede, sexuele lust, ouderlijke zorg en affectie, verdriet en speelsheid. En welke rol speelt het hormoon oxytocine bij het sociale gedrag van dieren? Rivas zal ook zijn eigen onderzoek behandelen naar het gebruik van emotie-gebaren door grote mensapen, die deze naaste verwanten van mensen werden aangeleerd in het kader van taalonderzoek. Daarnaast zal er worden ingegaan op de concrete emoties van dieren. Wat voor gevoelens en emoties kennen ze? Plezier, pijn, jaloezie, schuldgevoel, dankbaarheid? En zien we bij dieren ook gevoelens als trots, schaamte of wraak? Klopt de stelling van wijlen primatoloog Frans de Waal dat er geen uniek menselijke emoties bestaan? Welke dieren lijken te rouwen om overleden soortgenoten? Wat voor gedragingen zien we bij dieren in reactie op het overlijden van een dierbare en lijkt dat op het gedrag wat we bij mensen rouwgedrag noemen? Waaruit bestaat de speelsheid van dieren en wat zijn de spelregels die hondachtigen betrachten in het spelen met elkaar? En zijn zelfs hommels speels? Kunnen ratten, honden en apen lachen en hebben ze humor? Kunnen dieren trauma’s oplopen? Hebben dieren ook een empathisch gevoel voor de ander? We zullen ingaan op emotionele besmetting en de vele recente studies naar besmettelijk geeuwen tussen dieren onderling. Ook kijken we naar verzoening: het sluiten van vrede na een conflict door middel van vriendelijke gedragingen. Welke dieren troosten een ander die verdrietig is? En bij welke dieren zien we vormen van gerichte hulp aan een ander in nood? Tot slot zullen we ingaan op veranderde bewustzijnstoestanden: Dromen andere dieren dan mensen ook? En kunnen ze op een vergelijkbare wijze onder invloed raken door psychofarmaca en drugs?
Deel 1. Dinsdag 17 februari 2026.
Onderwerpen: Behandeling van het onderzoek van Rivas naar aangeleerde emotie-gebaren bij chimpansees en gorilla’s in het taalonderzoek. Definitie en kenmerken van (ervarings)bewustzijn. Het analogie postulaat. Geschiedenis van het denken van mensen over bewustzijn bij andere dieren. De New York Verklaring over dierlijk bewustzijn. Antropomorfisme, antroponegatie en antropofobie. Gevoelens, emoties en hersenen: Inleiding tot de affectieve neurowetenschap. Zintuiglijke en homeostatische gevoelens. Emotionele systemen. Neurochemie, hormonen en emoties.
Deel 2. Donderdag 19 februari 2026.
Onderwerpen: Empathie bij dieren: emotionele besmetting, gerichte hulp, verzoening en troost. Vergelijkende thanatologie: Onderzoek naar rouwgedrag bij dieren. Speelsheid en plezier. Verdere gevoelens en emoties bij dieren: trauma’s, jaloezie, trots, schaamte, schuldgevoel, dankbaarheid, wraak. Veranderde bewustzijnstoestanden bij dieren: dromen en onder invloed zijn van drugs.
Voor dit in 2022 verschenen boek “Dierzaamheid” heeft Esteban Rivas het hoofdstuk “Het gevoelsleven van dieren” geschreven. Het hoofdstuk kan als voorbereiding voor deze cursus worden gelezen, maar dat is niet verplicht.
Voor wie? De cursus is bedoeld voor alle mensen die hun kennis willen vergroten over het bewustzijn, de gevoelens en emoties van honden en allerlei andere dieren. Daarnaast is de cursus ook zeer geschikt voor mensen die professioneel met dieren werken en voor studenten van verschillende opleidingen. Een specifieke vooropleiding is niet vereist. Alle deelnemers krijgen na afloop een persoonlijk digitaal certificaat van deelname.
Voertaal: De voertaal tijdens de cursus is Nederlands. Wel is het handig als men passief Engels kan begrijpen, aangezien niet alle filmpjes die zullen worden getoond ondertiteld zijn.
Ook dit uitstekende boek kan als voorbereiding van de cursus worden gelezen.
Kosten. Deelname aan de cursus kost 120 euro. Dit onderwijs is BTWvrij.
Korting voor mensen met minder draagkracht. Voor mensen met minder draagkracht, dat wil zeggen, mensen die moeten rondkomen van een inkomen rond het sociale minimum, bestaat er een speciale korting. Men betaalt dan 30 euro voor deelname aan de cursus.
Data en tijden. De cursus bestaat uit 2 Zoom bijeenkomsten op de volgende 2 data: dinsdag 17 februari en donderdag 19 februari 2026. Elke bijeenkomst begint om 11.00 en eindigt om 15.00 uur. Er zullen een drietal pauzes van 10 minuten per bijeenkomst zijn.
Benodigdheden voor deelname. Om deel te kunnen nemen aan deze online cursus heeft U een computer of tablet nodig, met een ingebouwde camera en microfoon. Daarnaast is een goed werkende internet verbinding van belang. Ook zult U vooraf het gratis programma Zoom Basic moeten downloaden via de webpagina http://www.zoom.us Als U zich heeft opgegeven, ontvangt U een uitgebreide uitleg hoe U Zoom moet downloaden en hoe U het programma tijdens de Zoom bijeenkomsten moet gebruiken.
Maximaal aantal deelnemers. We zullen tijdens deze cursus met maximaal 12 personen digitaal samenzijn. De docent en 11 deelnemers. We hanteren dit maximum uit onderwijskundig oogpunt. Op deze manier kan er aandacht worden gegeven aan alle deelnemers en kan iedereen vragen stellen en discussie punten inbrengen. Tijdens de Zoom bijeenkomsten zult U op Uw scherm dan Uzelf, de docent en de andere deelnemers kunnen zien en horen.
Dit fascinerende boek over onderzoek naar dromen bij dieren wordt ook behandeld tijdens deze cursus.
Opname cursus om deze later terug te kijken. De cursus zal worden opgenomen in de cloud van Zoom. Dit gebeurt om de deelnemers de mogelijkheid te geven om na afloop van de cursus deze nog eens terug te kunnen kijken. Ook kunnen deelnemers die onverwacht niet konden deelnemen aan 1 van de bijeenkomsten, of die technische problemen hadden, op die manier de bijeenkomsten terug kijken. Deelnemers kunnen tot 30 dagen na de cursus via een aparte link naar een Zoom webpagina met een wachtwoord toegang krijgen tot de opgenomen cursus. De deelnemers kunnen de cursus daarmee niet downloaden. Alles wat wordt opgenomen zal dus beperkt blijven tot de deelnemers en zal niet publiek worden gemaakt.
Aanmelden: U kunt zich eenvoudig opgeven door een emailbericht te sturen naar estebanyes@gmail.com of door onderstaand formulier in te vullen en te verzenden. U krijgt dan een emailbericht toegestuurd met daarin alle praktische details en een factuur voor Uw administratie.
Verschillen tussen de fysieke en de online versie van deze cursus. Deze cursus wordt zowel in een fysieke vorm in Amsterdam als in een online versie georganiseerd. De fysieke cursus bestaat uit 5 uur, de online cursus vindt plaats in 2 bijeenkomsten van 4 uur en duurt in totaal dus 8 uur. Dit belangrijke verschil betekent dat we bij de online cursus een paar uur extra de tijd hebben om meer onderwerpen en onderzoeken te behandelen en daar uitgebreider op in te gaan. De fysieke cursus heeft het voordeel dat U in 1 cursusdag een mooi overzicht krijgt en U gezamenlijk in een zaal op de universiteit bent. De online cursus heeft als voordeel dat U deze vanuit thuis kunt volgen of waar U ook maar bent. En naast de extra uren van de online cursus geeft deze ook de unieke gelegenheid aan alle deelnemers om de opgenomen bijeenkomst tot 30 dagen later nog terug te kijken. Klik hier voor alle informatie over de fysieke versie van deze cursus, die op zaterdag 14 februari 2026 zal worden georganiseerd in Amsterdam.
Kijk op de Agenda pagina voor alle cursussen (fysiek en online) die in deze periode worden georganiseerd.
Eerdere deelnemers aan deze cursus waren: mensen die samenleven met 1 of meerdere dieren; dierenartsen en paraveterinairen; medewerkers van Dierenbescherming, WereldNatuurFonds en andere dierenorganisaties; mensen van de “dierenpolitie”; studenten psychologie, biologie, filosofie, biotechnologie, Animal Sciences en Dier(gezondheid) en Management; honden-, katten- en andere dierengedragstherapeuten; eigenaren en medewerkers van hondenscholen; milieu adviseurs; medewerkers dierentuinen; medewerkers dierenopvangcentra en dierenasiels; medewerkers van hondenuitlaatservices;omnivoren, vegetariërs en veganisten.
Eerdere deelnemers over deze cursus:
“Heel erg bedankt voor de interessante en plezierige cursus.”
“Ik heb enorm genoten van je cursus!”
“Vond het zeer geslaagd. Onverwacht en inspirerend.”
“Meer weten over het gevoelsleven van dieren? Dan wordt deze cursus warm aanbevolen!”
“Wat mij betreft een ‘must’ voor iedereen die (al is het zijdelings) werkt met dieren of anderszins verantwoordelijk is voor het welzijn van dieren.”
Zijn mensen de enige dieren met gevoelens en emoties? Kunnen alleen mensen zaken als pijn en plezier voelen en ervaren, of delen we die beleving met andere dieren? De wetenschappelijke studie van het gevoelsleven van mensen en andere dieren levert inmiddels heel veel informatie op waarmee we de aanwezigheid van een gevoelsleven bij alle dieren goed kunnen beargumenteren. Maar wat voor gevoelens en emoties hebben andere dieren dan? Kunnen ze vrolijk zijn, verdrietig, angstig, boos, geil, speels, empathisch? Kom er alles over te weten tijdens de cursusdag “Wetenschappelijk onderzoek naar het gevoelsleven van dieren” waarop psycholoog en filosoof dr. Esteban Rivas een vrolijk en boeiend overzicht zal geven van wetenschappelijk onderzoek naar het gevoelsleven van dieren. De cursusdag wordt op zaterdag 14 februari 2025 in Amsterdam georganiseerd. Deze is bedoeld voor iedereen die meer wil weten over dieren en diens kennis over het innerlijke leven van dieren wil vergroten en verrijken.
Onderwerpen: Behandeling van het onderzoek van dr. Rivas naar aangeleerde emotie-gebaren bij de chimpansees en gorilla’s in het taalonderzoek. Definitie en kenmerken van (ervarings)bewustzijn. Het analogiepostulaat. Geschiedenis van het denken van mensen over bewustzijn bij dieren. De New York Verklaring over dierlijk bewustzijn. Antropomorfisme, antroponegatie en antropofobie. Gevoelens, emoties en hersenen: Inleiding tot de affectieve neurowetenschap. Zintuiglijke en homeostatische gevoelens. Emotionele systemen. Neurochemie, hormonen en emoties. Empathie bij dieren: emotionele besmetting, gerichte hulp, verzoening en troost. Vergelijkende thanatologie: Onderzoek naar rouwgedrag bij dieren. Speelsheid en plezier. Verdere gevoelens en emoties bij dieren: trauma’s, jaloezie, trots, schaamte, schuldgevoel, dankbaarheid, wraak. Veranderde bewustzijnstoestanden bij dieren: dromen en onder invloed zijn van drugs.
Omschrijving: Tijdens deze cursusdag gaat dr. Esteban Rivas in op de vraag of andere dieren net als mensen bewustzijn hebben, dat wil zeggen het vermogen om positieve en negatieve dingen te beleven en te ervaren, zoals pijn en plezier. Zijn dieren robotten zonder beleving of ervaren dieren sensaties en andere zaken net als wij bewust? De Franse filosoof René Descartes beweerde dat dieren geen bewustzijn konden bezitten. Ook het behaviorisme binnen de psychologie leidde ertoe dat het onderwerp bewustzijn taboe werd verklaard. Zelfs in de huidige tijd zijn er nog denkers die geen bewustzijn toeschrijven aan dieren, vaak op grond van veronderstelde afwezigheid van “hogere” cognitieve vermogens en taal. Daartegenover staan posities die de aanwezigheid van bewustzijn beargumenteren op grond van de analogieredenering en nauwkeurige studie van het zenuwstelsel en het gedrag van dieren. Zo zal Rivas de affectieve neurowetenschap van Jaak Panksepp behandelen, waaruit blijkt dat we met andere dieren veel hersenstructuren en neurochemische stoffen voor dezelfde emotionele systemen delen, zoals angst, woede, sexuele lust, ouderlijke zorg en affectie, verdriet en speelsheid. Welke rol speelt het hormoon oxytocine bij het sociale gedrag van dieren? Rivas zal ook zijn eigen onderzoek behandelen naar het gebruik van emotie-gebaren door grote mensapen, die deze naaste verwanten van mensen werden aangeleerd in het kader van taalonderzoek. Daarnaast zal er worden ingegaan op de concrete emoties van dieren. Wat voor gevoelens en emoties kennen ze? Plezier, pijn, jaloezie, schuldgevoel, dankbaarheid? En zien we bij dieren ook gevoelens als trots, schaamte of wraak? Klopt de stelling van wijlen primatoloog Frans de Waal dat er geen uniek menselijke emoties bestaan? Welke dieren lijken te rouwen om overleden soortgenoten? Wat voor gedragingen zien we bij dieren in reactie op het overlijden van een dierbare en lijkt dat op het gedrag wat we bij mensen rouwgedrag noemen? Waaruit bestaat de speelsheid van dieren en wat zijn de spelregels die hondachtigen betrachten in het spelen met elkaar? En zijn zelfs hommels speels? Kunnen ratten, honden en apen lachen en hebben ze humor? Kunnen dieren trauma’s oplopen? Hebben dieren ook een empathisch gevoel voor de ander? We zullen ingaan op emotionele besmetting bij sociaal levende dieren en de vele recente studies naar besmettelijk geeuwen tussen dieren onderling. Ook kijken we naar verzoening: het sluiten van vrede na een conflict door middel van vriendelijke gedragingen. Welke dieren troosten een ander die verdrietig is? En bij welke dieren zien we vormen van gerichte hulp aan een ander in nood? Tot slot zullen we ingaan op veranderde bewustzijnstoestanden: Dromen andere dieren dan mensen ook? En kunnen ze op een vergelijkbare wijze onder invloed raken door psychofarmaca en drugs?
Voor dit in 2022 verschenen boek “Dierzaamheid” heeft Esteban Rivas het hoofdstuk “Het gevoelsleven van dieren” geschreven. Het hoofdstuk kan als voorbereiding voor deze cursusdag worden gelezen, maar dat is niet verplicht.
Voor wie? Deze cursusdag is bedoeld voor alle mensen die hun kennis willen vergroten over het bewustzijn, de gevoelens en emoties van dieren. Daarnaast is de cursus ook zeer geschikt voor mensen die professioneel met dieren werken en voor studenten van verschillende opleidingen. Een specifieke vooropleiding is niet vereist. Alle deelnemers krijgen na afloop een persoonlijk certificaat van deelname.
Voertaal: De voertaal tijdens de cursus is Nederlands. Wel is het handig als men passief Engels kan begrijpen, aangezien niet alle filmpjes die zullen worden getoond ondertiteld zijn.
Ook dit uitstekende boek kan als voorbereiding van de cursus worden gelezen.
Kosten. Deelname aan de cursusdag kost 80 euro. Dit onderwijs is BTWvrij.
Korting voor mensen met minder draagkracht. Voor mensen met minder draagkracht, dat wil zeggen, mensen die moeten rondkomen van een inkomen rond het sociale minimum, bestaat er een speciale korting. Men betaalt dan 20 euro voor deelname aan de cursusdag.
Datum en tijd. De cursusdag wordt georganiseerd op zaterdag 14 februari 2026 en begint om 11.30 en eindigt om 16.30 uur. De cursus wordt zonder lunch gegeven.
Locatie: Hoofdgebouw universiteit, De Boelelaan 1105 te Amsterdam. Deze locatie is goed te bereiken met auto en openbaar vervoer. Hulphonden zijn toegestaan in het gebouw.
Dit fascinerende boek over onderzoek naar dromen bij dieren wordt ook behandeld tijdens deze cursus.
Aanmelden: U kunt zich eenvoudig opgeven door een emailbericht te sturen naar estebanyes@gmail.com of door onderstaand formulier in te vullen en te verzenden. U krijgt dan een emailbericht toegestuurd met daarin alle praktische details en een factuur voor Uw administratie.
Verschilen tussen de fysieke en de online versie van deze cursus. Deze cursus wordt zowel in een fysieke vorm in Amsterdam als in een online versie georganiseerd. De fysieke cursus bestaat uit 5 uur, de online cursus vindt plaats in 2 bijeenkomsten van 4 uur en duurt in totaal dus 8 uur. Dit belangrijke verschil betekent dat we bij de online cursus een paar uur extra de tijd hebben om meer onderwerpen en onderzoeken te behandelen en daar uitgebreider op in te gaan. De fysieke cursus heeft het voordeel dat U in 1 cursusdag een mooi overzicht krijgt en U gezamenlijk in een zaal op de universiteit bent. De online cursus heeft als voordeel dat U deze vanuit thuis kunt volgen of waar U ook maar bent. En naast de extra uren van de online cursus geeft deze ook de unieke gelegenheid aan alle deelnemers om de opgenomen bijeenkomst tot 30 dagen later nog terug te kijken. Klik hier voor alle informatie over de online versie van deze cursus, die in 2 digitale bijeenkomsten wordt georganiseerd op dinsdag 17 februari en donderdag 19 februari 2026.
Kijk op de Agenda pagina voor alle cursussen (fysiek en online) die in deze periode worden georganiseerd.
Eerdere deelnemers aan deze cursus waren: mensen die samenleven met 1 of meerdere dieren; dierenartsen en paraveterinairen; medewerkers van Dierenbescherming, WereldNatuurFonds en andere dierenorganisaties; mensen van de “dierenpolitie”; studenten psychologie, biologie, filosofie, biotechnologie, Animal Sciences en Dier(gezondheid) en Management; honden-, katten- en andere dierengedragstherapeuten; eigenaren en medewerkers van hondenscholen; milieu adviseurs; medewerkers dierentuinen; medewerkers dierenopvangcentra en dierenasiels; medewerkers van hondenuitlaatservices; omnivoren, vegetariërs en veganisten.
Eerdere deelnemers over deze cursus:
“Heel erg bedankt voor de interessante en plezierige cursus. Vond de interactie ook heel fijn.”
“Ik heb enorm genoten van je cursus!”
“Vond het zeer geslaagd. Onverwacht en inspirerend.”
“Meer weten over het gevoelsleven van dieren? Dan wordt deze cursus warm aanbevolen!”
“Boeiende spreker met een heel aangename stem. Dit is wel een aanrader… het zet je tot nadenken.”
“Ben jou zo dankbaar voor de cursus en de wijsheid die je overdraagt, je laat me zo nadenken, echt heel bijzonder.”
“Wat mij betreft een ‘must’ voor iedereen die (al is het zijdelings) werkt met dieren of anderszins verantwoordelijk is voor het welzijn van dieren.”
Er blijft veel belangstelling bestaan voor een overzicht van nieuw wetenschappelijk onderzoek naar de intelligentie van katten. Veel mensen zijn nog niet op de hoogte van de nieuwe studies naar de intelligentie van katten, maar zijn daar wel erg benieuwd naar. Daarom wordt er komende winter ook een online versie van de cursus “Slimme katten! De intelligentie van katten” georganiseerd en wel op dinsdag 3 februari 2026. Vanuit onderwijskundig oogpunt is er een limiet aan het aantal deelnemers, dus schrijf je snel in voor de cursus vol is.
Omschrijving cursus:
In de wetenschappelijke studie naar de intelligentie van dieren zijn katten nog maar heel weinig bestudeerd. Dat is best opmerkelijk te noemen, want het is één van de meest voorkomende huisdieren. Het andere meest populaire huisdier daarentegen, de hond, is al sinds halverwege jaren ’90 onderwerp van onderzoek geweest en inmiddels zijn er meerdere instituten aan universiteiten over de hele wereld die zich specifiek bezighouden met de intelligentie van honden. Zo blinken honden uit in sociale intelligentie en snappen ze heel veel van de interactie tussen mens en hond. Katten werden vaak gezien als lastigere wezens om te bestuderen, omdat zij veel minder dan honden bereid zouden zijn om dingen voor mensen te doen en niet snel mee willen doen aan experimenten.
dr. Rivas met buurtkat Sven
De laatste jaren is er verandering aan het komen in dit onderscheid tussen katten en honden en worden er steeds meer studies gepubliceerd naar de intelligentie of cognitie van katten. Wetenschappers zijn meer studies gaan opzetten waarbij de katten niet op de universiteit in een kamer worden onderzocht, maar gewoon bij de katten thuis in hun vertrouwde omgeving, wat ertoe heeft geleid dat er meer studies konden worden uitgevoerd. Daarnaast zien we meer creativiteit bij de wetenschappers en het zich verplaatsen in een kat zelf, waardoor de onderzoekers de studies en experimenten opzetten in de vorm van een spel-interactie of het zoeken naar voedsel. Zo zien we nu een aantal onderzoeksgroepen aan meerdere universiteiten zich richten op de intelligentie van katten. Aan de Oregon State University is het Human-Animal Interaction Laboratory opgericht onder leiding van de psychologe Monique Udell en daar doet psychologe Kristyn Vitale veel onderzoek met huiskatten. Ook aan Japanse universiteiten wordt nu kattenonderzoek gedaan, zoals aan de faculteit Diergeneeskunde van de Azabu Universiteit bij Tokyo (Saho Takagi) en de faculteit Psychologie van de Universiteit van Kyoto (Atsuko Saito). In Japan bestaan al een aantal jaren kattencafé’s en de Japanse onderzoekers bestuderen dan ook geregeld de intelligentie van cafékatten. Aan de Universiteit van Sussex in Brighton, Engeland vindt onder leiding van de psychologe Karen McComb ook onderzoek plaats met katten. Verder vinden er studies plaats naar de intelligentie van katten aan onder meer de Nationale Autonome Universiteit van Mexico, de universiteit van Boedapest in Hongarije en een aantal andere universiteiten.
Soms hebben deze nieuwe kattenstudies verrassende resultaten, geregeld zijn de uitkomsten ook onduidelijk of voor velerlei uitleg vatbaar, en vaak bevestigen de onderzoeken onze ideeën over de aard van katten. Andersom komt het ook voor dat de experimenten het strakke onderscheid tussen katten en honden doen vervagen en lijkt het erop dat katten in sociale slimheid toch echt niet onderdoen voor honden. Zo blijken ook katten veel te begrijpen van de interactie met mensen. En kunnen ze zeer zeker affectie voelen voor de mensen met wie ze samenleven.
Sinds een paar jaar organiseren we nu een speciale cursusdag over dit nieuwe wetenschappelijke onderzoek naar de intelligentie van katten. Deze wordt gegeven door psycholoog en filosoof dr. Esteban Rivas, die al meer dan 10 jaar de populaire cursus “Slimme honden!” geeft over de intelligentie van honden. Tijdens deze cursusdag zullen we de recente studies naar de intelligentie van katten op een vrolijke en boeiende manier presenteren en bespreken. Er zullen een aantal filmpjes worden getoond en er zal gepoogd worden wat voorlopige eindconclusies te trekken over de specifieke slimheid van katten. Uw beeld van katten zal gedeeltelijk worden bevestigd en wellicht voor een ander deel worden bijgesteld. En we zullen ontdekken dat katten zeker slim zijn!
dr. Rivas tijdens de Kattendag 2025 Stichting Felcan, Diergeneeskunde, Universiteit Utrecht
Onderwerpen: De volgende onderwerpen en vraagstukken zullen aan bod komen: Object permanentie: Snappen katten dat een voorwerp blijft bestaan, ook als dat voorwerp even niet meer waarneembaar is? Numerieke vermogens: Maken katten onderscheid tussen verschillende hoeveelheden, kunnen ze tellen? Zijn ze ontvankelijk voor de geometrische Delboeuf illusie, waardoor een hoeveelheid voer op een groter bord groter lijkt dan dezelfde hoeveelheid voer op een kleiner bord? Waaruit bestaat de fysieke en ruimtelijke cognitie van katten? Hebben ze door dat er een verband bestaat tussen de aanwezigheid van een voorwerp in een beker en het geluid dat die beker maakt als deze wordt geschud? En reageren ze als een mens hun naam noemt, of is dat alleen een projectie van katten eigenaren? De laatste jaren zijn er steeds meer katten op internet te vinden die door middel van knoppen met woorden met hun eigenaar communiceren, zoals de poes Billi. Wat valt daar uit wetenschappelijk oogpunt over te zeggen, snappen deze katten wel wat ze doen? Hoe goed kunnen katten een ander als individu herkennen? Herkent een moederpoes de geur van haar kittens, en een kat de geluiden van diens moeder? Reageren ze op de stem van een bekende mens? Kennen ze ook de namen van andere katten als ze in huishoudens met meerdere katten leven? En wat valt er te denken van de Japanse kat Ebisu, waarvan de eigenaar beweerde dat zij een aantal menselijke handelingen kon imiteren? Hoe goed zijn katten in de communicatie met mensen? Snappen ze wat wij bedoelen als we ergens naar wijzen of naar kijken? En hoe geven zij ons aan wat ze willen en letten ze daarbij op de aandachtigheid van een mens? Wat snappen katten van de emoties van een ander? Zijn ze in staat om de emoties van een mens goed te herkennen? Nemen ze net als honden de emotionele reactie van een mens op een onbekend voorwerp over? Hoort een poezenmoeder de nood van haar kittens wanneer die angstig zijn? Vertonen katten ook empathisch gedrag: troosten ze een ander en helpen ze iemand in nood? Naast onderzoek met huiskatten zullen er ook een aantal intelligentie studies met andere katachtigen zoals leeuwen en cheetah’s worden behandeld.
Bij deze cursus zullen we geen cursusboek gebruiken, want er zijn nog geen specifieke boeken over de intelligentie van katten. Men kan wel ter voorbereiding de volgende boeken lezen, maar dat is absoluut geen verplichting om deel te nemen. Het in 2023 uitgekomen boek Being your cat. What’s really going on inside your feline’s mindgeschreven door de Britse bioloog en diergeneeskundige Daniel Mills en Celia Haddon. En het boek What your cat is thinking van de Zweedse bioloog Bo Söderström uit 2019.
Voor wie? De cursus is bedoeld voor iedereen die geïnteresseerd is in de intelligentie van katten, of men nu wel of niet zelf een huishouden deelt met een kat. Daarnaast is deze zeer geschikt voor mensen die professioneel met katten werken, zoals dierenartsen en kattengedragstherapeuten. Een specifieke vooropleiding is niet vereist. Alle deelnemers krijgen na afloop een persoonlijk certificaat van deelname.
Voertaal: De voertaal tijdens de cursus is Nederlands.
Kosten. Deelname aan de cursus kost 65 euro. Dit onderwijs is BTWvrij.
Korting voor mensen met minder draagkracht. Voor mensen met minder draagkracht, dat wil zeggen, mensen die moeten rondkomen van een inkomen rond het sociale minimum, bestaat er een speciale korting. Men betaalt dan 15 euro voor deelname aan de cursusdag.
Datum en tijden. De cursus bestaat uit 1 Zoom bijeenkomst op dinsdag 3 februari 2026. De bijeenkomst begint om 11.00 en eindigt om 15.00 uur. Er zullen een drietal pauzes van 10 minuten zijn.
Benodigdheden voor deelname. Om deel te kunnen nemen aan deze online cursus heeft U een computer of tablet nodig, met een ingebouwde camera en microfoon. Daarnaast is een goed werkende internet verbinding van belang. Ook zult U vooraf het gratis programma Zoom Basic moeten downloaden via de webpagina http://www.zoom.us Als U zich heeft opgegeven, ontvangt U een uitgebreide uitleg hoe U Zoom moet downloaden en hoe U het programma tijdens de Zoom bijeenkomsten moet gebruiken.
Maximaal aantal deelnemers. We zullen tijdens deze cursus met maximaal 12 personen digitaal samenzijn. De docent en 11 deelnemers. We hanteren dit maximum uit onderwijskundig oogpunt. Op deze manier kan er aandacht worden gegeven aan alle deelnemers en kan iedereen vragen stellen en discussie punten inbrengen. Tijdens de Zoom bijeenkomst zult U op Uw scherm dan Uzelf, de docent en de andere deelnemers kunnen zien en horen.
Opname cursus om deze later terug te kijken. De cursus zal worden opgenomen in de cloud van Zoom. Dit gebeurt om de deelnemers de mogelijkheid te geven om na afloop van de cursus deze nog eens terug te kunnen kijken. Deelnemers kunnen tot 30 dagen na de cursus via een aparte link naar een Zoom webpagina met een wachtwoord toegang krijgen tot de opgenomen cursus. De deelnemers kunnen de cursus daarmee niet downloaden. Alles wat wordt opgenomen zal dus beperkt blijven tot de deelnemers en zal niet publiek worden gemaakt.
Aanmelden: U kunt zich eenvoudig opgeven door een emailbericht te sturen naar estebanyes@gmail.com of door onderstaand formulier in te vullen en te verzenden. U krijgt dan een emailbericht toegestuurd met daarin alle praktische details en een factuur voor Uw administratie.
Wilt U deze cursus liever fysiek volgen? Dat kan, want deze cursus wordt ook fysiek georganiseerd in Amsterdam op zaterdag 31 januari 2026. Klik hier voor alle informatie over deze fysieke cursus.
Kijk op de Agenda pagina voor alle cursussen (fysiek en online) die in deze periode worden georganiseerd.
Eerdere deelnemers aan deze cursus waren: mensen die samenleven met 1 of meerdere katten (of met andere dieren); katten- en andere dierengedragstherapeuten; dierenartsen en assistenten; kattenoppassers; medewerkers en vrijwilligers van (zwerf)kattenorganisaties en andere dierenbeschermingsorganisaties, dierenambulances, kattenasiels en kattenpensions; kattentrimmers; en mensen zonder kat of ander dier die vanuit belangstelling hun kennis over katten wilden vergroten.
Eerdere deelnemers over deze cursus:
“Een aanrader voor iedereen die meer diepgang wil over het denken en de intelligentie van diens maatje. Esteban Rivas is een superdocent die het met veel beeldmateriaal en eigen input enorm begrijpelijk maakt.”
“Een zeer interessante cursus voor iedere kattenliefhebber, óók als je geen wetenschappelijke achtergrond hebt. Esteban weet het zeer leuk en duidelijk te vertellen!”
“Het was een interessante en leuke dag. Zeer de moeite waard om te volgen.”
Aangezien er veel belangstelling blijft bestaan voor een overzicht van recent wetenschappelijk onderzoek naar de intelligentie van katten keert de cursus “Slimme katten!” komende winter weer terug. De cursus zal zowel fysiek in Amsterdam als online worden georganiseerd. De online cursusdag zal plaatsvinden op dinsdag 3 februari 2026. Hieronder vindt U de beschrijving van de fysieke cursusdag op zaterdag 31 januari 2026. Tot ziens in Amsterdam!
Omschrijving cursus:
In de wetenschappelijke studie naar de intelligentie van dieren zijn katten nog maar heel weinig bestudeerd. Dat is best opmerkelijk te noemen, want het is één van de meest voorkomende huisdieren. Het andere meest populaire huisdier daarentegen, de hond, is al sinds halverwege jaren ’90 onderwerp van onderzoek geweest en inmiddels zijn er meerdere instituten aan universiteiten over de hele wereld die zich specifiek bezighouden met de intelligentie van honden. Zo blinken honden uit in sociale intelligentie en snappen ze heel veel van de interactie tussen mens en hond. Katten werden vaak gezien als lastigere wezens om te bestuderen, omdat zij veel minder dan honden bereid zouden zijn om dingen voor mensen te doen en niet snel mee willen doen aan experimenten.
dr. Rivas met kater Slungel
De laatste jaren is er verandering aan het komen in dit onderscheid tussen katten en honden en worden er steeds meer studies gepubliceerd naar de intelligentie of cognitie van katten. Wetenschappers zijn meer studies gaan opzetten waarbij de katten niet op de universiteit in een kamer worden onderzocht, maar gewoon bij de katten thuis in hun vertrouwde omgeving, wat ertoe heeft geleid dat er meer studies konden worden uitgevoerd. Daarnaast zien we meer creativiteit bij de wetenschappers en het zich verplaatsen in een kat zelf, waardoor de onderzoekers de studies en experimenten opzetten in de vorm van een spel-interactie of het zoeken naar voedsel. Zo zien we nu een aantal onderzoeksgroepen aan meerdere universiteiten zich richten op de intelligentie van katten. Aan de Oregon State University is het Human-Animal Interaction Laboratory opgericht onder leiding van de psychologe Monique Udell en daar doet psychologe Kristyn Vitale veel onderzoek met huiskatten. Ook aan Japanse universiteiten wordt nu kattenonderzoek gedaan, zoals aan de faculteit Diergeneeskunde van de Azabu Universiteit bij Tokyo (Saho Takagi) en de faculteit Psychologie van de Universiteit van Kyoto (Atsuko Saito). In Japan bestaan al een aantal jaren kattencafé’s en de Japanse onderzoekers bestuderen dan ook geregeld de intelligentie van cafékatten. Aan de Universiteit van Sussex in Brighton, Engeland vindt onder leiding van de psychologe Karen McComb ook onderzoek plaats met katten. Verder vinden er studies plaats naar de intelligentie van katten aan onder meer de Nationale Autonome Universiteit van Mexico en de universiteit van Boedapest in Hongarije en een aantal andere universiteiten.
Soms hebben deze nieuwe kattenstudies verrassende resultaten, geregeld zijn de uitkomsten ook onduidelijk of voor velerlei uitleg vatbaar, en vaak bevestigen de onderzoeken onze ideeën over de aard van katten. Andersom komt het ook voor dat de experimenten het strakke onderscheid tussen katten en honden doen vervagen en lijkt het erop dat katten in slimheid toch echt niet onderdoen voor honden. Zo blijken ook katten veel te begrijpen van de interactie met mensen. En kunnen ze zeer zeker affectie voelen voor de mensen met wie ze samenleven.
Sinds een paar jaar organiseren we nu een speciale cursusdag over dit nieuwe wetenschappelijke onderzoek naar de intelligentie van katten. Deze wordt gegeven door psycholoog en filosoof dr. Esteban Rivas, die al meer dan 10 jaar de populaire cursus “Slimme honden!” geeft over de intelligentie van honden. Tijdens deze cursusdag zullen we de recente studies naar de intelligentie van katten op een vrolijke en boeiende manier presenteren en bespreken. Er zullen een aantal filmpjes worden getoond en er zal gepoogd worden wat voorlopige eindconclusies te trekken over de specifieke slimheid van katten. Uw beeld van katten zal gedeeltelijk worden bevestigd en wellicht voor een ander deel worden bijgesteld. En we zullen ontdekken dat katten zeker slim zijn!
dr. Rivas tijdens de Kattendag 2025 Stichting Felcan, Diergeneeskunde, Universiteit Utrecht
Onderwerpen: De volgende onderwerpen en vraagstukken zullen aan bod komen: Object permanentie: Snappen katten dat een voorwerp blijft bestaan, ook als dat voorwerp even niet meer waarneembaar is? Numerieke vermogens: Maken katten onderscheid tussen verschillende hoeveelheden, kunnen ze tellen? Zijn ze ontvankelijk voor de geometrische Delboeuf illusie, waardoor een hoeveelheid voer op een groter bord groter lijkt dan dezelfde hoeveelheid voer op een kleiner bord? Waaruit bestaat de fysieke en ruimtelijke cognitie van katten? Hebben ze door dat er een verband bestaat tussen de aanwezigheid van een voorwerp in een beker en het geluid dat die beker maakt als deze wordt geschud? En reageren ze als een mens hun naam noemt, of is dat alleen een projectie van katten eigenaren? De laatste jaren zijn er steeds meer katten op internet te vinden die door middel van knoppen met woorden met hun eigenaar communiceren, zoals de poes Billi. Wat valt daar uit wetenschappelijk oogpunt over te zeggen, snappen deze katten wel wat ze doen? Hoe goed kunnen katten een ander als individu herkennen? Herkent een moederpoes de geur van haar kittens, en een kitten de geluiden van diens moeder? Reageren ze op de stem van een bekende mens? Kennen ze ook de namen van andere katten als ze in huishoudens met meerdere katten leven? En wat valt er te denken van de Japanse kat Ebisu, waarvan de eigenaar beweerde dat zij een aantal menselijke handelingen kon imiteren? Hoe goed zijn katten in de communicatie met mensen? Snappen ze wat wij bedoelen als we ergens naar wijzen of naar kijken? En hoe geven zij ons aan wat ze willen en letten ze daarbij op de aandachtigheid van een mens? Wat snappen katten van de emoties van een ander? Zijn ze in staat om de emoties van een mens goed te herkennen? Nemen ze net als honden de emotionele reactie van een mens op een onbekend voorwerp over? Hoort een poezenmoeder de nood van haar kittens wanneer die angstig zijn? Vertonen katten ook empathisch gedrag: troosten ze een ander en helpen ze iemand in nood? En hoe zit het met de hechting van katten aan mensen: houden katten niet van mensen of hebben katten mensen niet nodig voor een gevoel van veiligheid (een subtiel onderscheid)? Naast onderzoek met huiskatten zullen er ook een aantal intelligentie studies met andere katachtigen zoals leeuwen en cheetah’s worden behandeld.
Bij deze cursus zullen we geen cursusboek gebruiken, want er zijn nog geen specifieke boeken over de intelligentie van katten. Men kan wel ter voorbereiding de volgende boeken lezen, maar dat is absoluut geen verplichting om deel te nemen. Het in 2023 uitgekomen boek Being your cat. What’s really going on inside your feline’s mindgeschreven door de Britse bioloog en diergeneeskundige Daniel Mills en Celia Haddon. En het boek What your cat is thinking van de Zweedse bioloog Bo Söderström uit 2019.
Voor wie? De cursus is bedoeld voor iedereen die geïnteresseerd is in de intelligentie van katten, of men nu wel of niet zelf een huishouden deelt met een kat. Daarnaast is deze zeer geschikt voor mensen die professioneel met katten werken, zoals dierenartsen en kattengedragstherapeuten. Een specifieke vooropleiding is niet vereist. Alle deelnemers krijgen na afloop een persoonlijk certificaat van deelname.
Voertaal: De voertaal tijdens de cursus is Nederlands.
Kosten. Deelname aan de cursus kost 80 euro. Dit onderwijs is BTWvrij.
Korting voor mensen met minder draagkracht. Voor mensen met minder draagkracht, dat wil zeggen, mensen die moeten rondkomen van een inkomen rond het sociale minimum, bestaat er een speciale korting. Men betaalt dan 20 euro voor deelname aan de cursusdag.
Datum en tijden. De cursusdag wordt georganiseerd op zaterdag 31 januari 2026 en begint om 11.30 en eindigt om 16.30 uur. De cursus wordt zonder lunch gegeven.
Locatie: Hoofdgebouw universiteit, De Boelelaan 1105 te Amsterdam. Deze locatie is goed te bereiken met auto en openbaar vervoer.
Aanmelden: U kunt zich eenvoudig opgeven door een emailbericht te sturen naar estebanyes@gmail.com of door onderstaand formulier in te vullen en te verzenden. U krijgt dan een emailbericht toegestuurd met daarin alle praktische details en een factuur voor Uw administratie.
Wilt U deze cursusdag liever online volgen? Dat kan, want deze cursusdag wordt ook als een online cursus in 1 Zoom bijeenkomst georganiseerd op dinsdag 3 februari 2026. Klik hier voor alle informatie over deze online cursus.
Kijk op de Agenda pagina voor alle cursussen (fysiek en online) die in deze periode worden georganiseerd.
Eerdere deelnemers aan deze cursus waren: mensen die samenleven met 1 of meerdere katten (of met andere dieren); katten- en andere dierengedragstherapeuten; dierenartsen en assistenten; kattenoppassers; medewerkers en vrijwilligers van (zwerf)kattenorganisaties en andere dierenbeschermingsorganisaties, dierenambulances, kattenasiels en kattenpensions; kattentrimmers; en mensen zonder kat of ander dier die vanuit belangstelling hun kennis over katten wilden vergroten.
Eerdere deelnemers over deze cursus:
“Een zeer interessante cursus voor iedere kattenliefhebber, óók als je geen wetenschappelijke achtergrond hebt. Esteban weet het zeer leuk en duidelijk te vertellen!”
“Het was een interessante en leuke dag. Zeer de moeite waard om te volgen.”
“Een aanrader voor iedereen die meer diepgang wil over het denken en de intelligentie van diens maatje. Esteban Rivas is een superdocent die het met veel beeldmateriaal en eigen input enorm begrijpelijk maakt.”
In november zal er ook weer een online versie van de populaire cursus “Slimme honden! – De intelligentie van honden” worden georganiseerd. Deze online cursus bestaat uit 2 bijeenkomsten van 4 uur via het programma Zoom, die zullen worden gehouden van 11.00 tot 15.00 uur. De cursus zal plaatsvinden op dinsdag 18 november en donderdag 20 november 2025. Tijdens deze cursus zal psycholoog en filosoof dr. Esteban Rivas een vrolijk en up to date overzicht geven van wetenschappelijk onderzoek naar de intelligentie of cognitie van honden. De cursus is bedoeld voor iedereen die meer wil weten over het mentale leven van honden.
Beschrijving cursus:
Al tienduizenden jaren leven mensen samen met honden. De afgelopen 30 jaar vinden er heel veel nieuwe studies plaats naar de intelligentie of cognitie van honden. Zo zijn er inmiddels aparte instituten opgericht aan universiteiten over de hele wereld waar intelligentie-onderzoek met honden wordt gedaan, waaronder het Family Dog Project aan de Universiteit van Boedapest (Adam Miklosi), het Clever Dog Lab aan de Universiteit van Wenen (Ludwig Huber) en het Duke Canine Cognition Center aan de Duke University in de Verenigde Staten (Brian Hare). Dit onderzoek naar de cognitie van honden heeft een schat aan informatie opgeleverd. Zo blijkt dat honden veel slimmer zijn dan we tot nu toe dachten. Honden blinken vooral uit in sociale intelligentie, waardoor ze ook zeer goed met mensen kunnen samenleven. Tijdens deze cursus zal dr. Rivas uitgebreid ingaan op de uitkomsten van al deze recente onderzoeken met honden. De cursus geeft U een goed overzicht van de huidige stand van zaken op het gebied van de wetenschappelijke kennis over de intelligentie van honden. Dat zal voor een deel ook Uw eigen beeld veranderen van waar honden toe in staat zijn qua intelligentie. De cursus bestaat uit de volgende 2 delen.
Deel 1. Dinsdag 18 november 2025.
Onderwerpen: Inleiding. Geschiedenis onderzoek intelligentie honden. Begrip van menselijke communicatieve signalen.Taalonderzoek. De (intentionele) communicatie van honden.
Omschrijving: Wat is intelligentie of cognitie? Al meer dan 100 jaar vindt er onderzoek plaats naar de intelligentie van honden en andere dieren, maar honden werden lange tijd genegeerd als domme, “onnatuurlijke” dieren. We bespreken kort hoe de geschiedenis op dit gebied zich heeft ontwikkeld tot vanaf de jaren 90 van de vorige eeuw de intelligentie van honden een serieus onderzoeksonderwerp werd. Dan gaan we in op de sociale intelligentie van honden: Hoe begrijpen honden onze communicatieve signalen zoals wijzen en blikrichting? En hoe steken de vermogens van honden op dit gebied af in vergelijking met wolven, andere hondachtigen en andere dieren? Vervolgens gaan we door met taalonderzoek met honden. We behandelen de “wonderhonden” uit het begin van de 20e eeuw en de lessen van het paard Slimme Hans. Hoeveel menselijke woorden kunnen honden snappen? Kunnen ze ook categorie woorden zoals “bal” of “frisbee” leren begrijpen? Zijn sommige honden extra goed in het begrijpen van woorden? Is de communicatie van honden doelbewust of intentioneel te noemen? Drukken honden verschillende zaken uit met hun communicatieve geluiden zoals grommen en blaffen? Hoe goed kunnen mensen de emoties van honden in hun geblaf herkennen?
dr. Rivas en Sproet
Deel 2. Donderdag 20 november 2025.
Onderwerpen: Basale cognitie. Fysieke intelligentie.Begrip van het zien, horen en weten van mensen. Sociaal leren en imitatie. Rouw. Samenwerking, cognitie en empathie.
Omschrijving: Waaruit bestaat de basale cognitie van honden: Hebben honden door dat voorwerpen blijven bestaan (object-permanentie) en hoe gedragen ze zich in spannende onderzoeken als de toverbeker? Kunnen honden verschillende hoeveelheden onderscheiden? Hebben ze ook een vorm van zelfbewustzijn? En hoe ver reikt hun intelligentie over de fysieke wereld en de causale verbanden tussen voorwerpen? Waaruit bestaat hun ruimtelijke cognitie? Vervolgens behandelen we onderzoek op het gebied van Theory of Mind: Begrijpen honden wat mensen zien, horen en weten? Reikt hun intelligentie zo ver dat ze kunnen nadenken over de mentale toestanden van een ander? Letten ze daar dan op bij de interactie met de mens en proberen honden zo ongemerkt stout of ongehoorzaam te zijn? Kunnen ze het perspectief van een ander nemen en snappen ze dat een mens iets weet over de locatie van een voorwerp als de mens dat voorwerp heeft zien verborgen worden? Wat leren honden door sociale observatie en zijn ze in staat tot imitatie? Hoe herkennen honden een ander als specifiek individu? Herkennen ze ook hun “baasje”? Zijn ze in staat tot samenwerking bij coöperatief touwtrekken? Herkennen honden de emoties van mensen? Kunnen honden besmet raken met de emoties van anderen? Bestaat er bewijs voor empathie bij honden? Verzoenen honden zich na een conflict en troosten ze elkaar? Helpen ze mensen als die iets nodig hebben? En wat is er bekend over rouw bij honden en de emotionele hechting en neurochemie (waaronder het hormoon oxytocine) in de relatie van honden met de mensen met wie ze samenleven?
Bij deze cursus zullen we geen cursusboek gebruiken, maar men kan wel ter voorbereiding het boek De wijsheid van honden. Over intelligentie en gedrag van ons meest geliefde huisdiervan Brian Hare & Vanessa Woods lezen. Dat is de Nederlandse vertaling van The genius of dogs. How dogs are smarter than you think, geschreven door professor in de evolutionaire antropologie Brian Hare, co-directeur van het Duke Canine Cognition Center aan de Duke University in North Carolina (VS). Hoewel dit boek alweer in 2013 is verschenen is het nog steeds het meest complete Nederlandstalige overzicht voor een algemeen publiek van de resultaten van al het recente onderzoek naar de intelligentie van honden.
Voor wie? De cursus is bedoeld voor iedereen die geïnteresseerd is in de intelligentie van honden, of men nu wel of niet zelf een huishouden deelt met een hond. Daarnaast is deze zeer geschikt voor mensen die professioneel met honden werken, zoals dierenartsen en hondengedragstherapeuten. Een specifieke vooropleiding is niet vereist. Alle deelnemers krijgen na afloop een digitaal persoonlijk certificaat van deelname.
Voertaal: De voertaal tijdens de cursus is Nederlands. Wel is het handig als men passief Engels kan begrijpen, aangezien niet alle filmpjes die zullen worden getoond ondertiteld zijn.
Kosten. Deelname aan de cursus kost 120 euro. Dit onderwijs is BTWvrij.
Korting voor mensen met minder draagkracht. Voor mensen met minder draagkracht, dat wil zeggen, mensen die moeten rondkomen van een inkomen rond het sociale minimum, bestaat er een speciale korting. Men betaalt dan 30 euro voor deelname aan de cursus.
Data en tijden. De cursus wordt in de vorm van 2 Zoom bijeenkomsten georganiseerd op de volgende 2 data: dinsdag 18 november en donderdag 20 november 2025.Elke bijeenkomst begint om 11.00 en eindigt om 15.00 uur. Er zullen een drietal pauzes van 10 minuten per bijeenkomst zijn.
Benodigdheden voor deelname. Om deel te kunnen nemen aan deze online cursus heeft U een computer of tablet nodig, met een ingebouwde camera en microfoon. Daarnaast is een goed werkende internet verbinding van belang. Ook zult U vooraf het gratis programma Zoom Basic moeten downloaden via de webpagina http://www.zoom.us Als U zich heeft opgegeven, ontvangt U een uitgebreide uitleg hoe U Zoom moet downloaden en hoe U het programma tijdens de Zoom bijeenkomsten moet gebruiken.
Maximaal aantal deelnemers. We zullen tijdens deze cursus met maximaal 12 personen digitaal samenzijn. De docent en 11 deelnemers. We hanteren dit maximum uit onderwijskundig oogpunt. Op deze manier kan er aandacht worden gegeven aan alle deelnemers en kan iedereen vragen stellen en discussie punten inbrengen. Tijdens de Zoom bijeenkomsten zult U op Uw scherm dan Uzelf, de docent en de andere deelnemers kunnen zien en horen.
Opname cursus om deze later terug te kijken. De cursus zal worden opgenomen in de cloud van Zoom. Dit gebeurt om de deelnemers de mogelijkheid te geven om na afloop van de cursus deze nog eens terug te kunnen kijken. Ook kunnen deelnemers die onverwacht niet konden deelnemen aan 1 van de bijeenkomsten, of die technische problemen hadden, op die manier de bijeenkomsten terug kijken. Deelnemers kunnen tot 30 dagen na de cursus via een aparte link naar een Zoom webpagina met een wachtwoord toegang krijgen tot de opgenomen cursus. De deelnemers kunnen de cursus daarmee niet downloaden. Alles wat wordt opgenomen zal dus beperkt blijven tot de deelnemers en zal niet publiek worden gemaakt.
Aanmelden: U kunt zich eenvoudig opgeven door een emailbericht te sturen naar estebanyes@gmail.com of door onderstaand formulier in te vullen en te verzenden. U krijgt dan een emailbericht toegestuurd met daarin alle praktische details en een factuur voor Uw administratie.
Verschilen tussen de fysieke en de online versie van deze cursus. Deze cursus wordt zowel in een fysieke vorm in Amsterdam als in een online versie georganiseerd. De fysieke cursus bestaat uit 5 uur, de online cursus vindt plaats in 2 bijeenkomsten van 4 uur en duurt in totaal dus 8 uur. Dit belangrijke verschil betekent dat we bij de online cursus een paar uur extra de tijd hebben om meer onderwerpen en onderzoeken te behandelen en daar uitgebreider op in te gaan. De fysieke cursus heeft het voordeel dat U in 1 cursusdag een mooi overzicht krijgt en U gezamenlijk in een zaal op de universiteit bent. De online cursus heeft als voordeel dat U deze vanuit thuis kunt volgen of waar U ook maar bent. En naast de extra uren van de online cursus geeft deze ook de unieke gelegenheid aan alle deelnemers om de opgenomen bijeenkomst tot 30 dagen later nog terug te kijken. Klik hier voor alle informatie over de fysieke versie van deze cursus, die op zaterdag 15 november zal worden georganiseerd in Amsterdam.
Kijk op de Agenda pagina voor alle cursussen (fysiek en online) die in deze periode worden georganiseerd.
Eerdere deelnemers aan deze cursus waren: mensen die samenleven met 1 of meerdere honden (of met andere dieren); mensen met een hulphond; honden- en andere dierengedragstherapeuten; eigenaren en medewerkers van hondenscholen; medewerkers en vrijwilligers van honden- en andere dierenorganisaties, dierenasiels, dierenambulances, hondenuitlaatservices en hondenrasverenigingen; hondentrainers en -instructeurs; mensen die speurwerk met honden verrichten; mensen van de “dierenpolitie”; studenten diergeneeskunde, ethologie, psychologie, Dier en zorg management, dierverzorging, en veterinaire natuurgeneeskunde; en mensen zonder hond die vanuit belangstelling hun kennis over honden wilden vergroten.
Eerdere deelnemers over deze cursus:
“Heb de cursus als prettig ervaren en heb onwijs veel geleerd.”
“Boeiende dagen! Ik heb genoten van de onderwerpen. Je didactische vaardigheden zijn erg prettig.”
“Ik heb met veel plezier en interesse de cursus bijgewoond. Ook mijn labrador is tevreden. Zij is blij dat haar intelligentie eindelijk wetenschappelijk is onderbouwd.”
“Hartelijk dank voor de heel erg interessante dagen. Knap hoe je ons mensen betrekt bij de boeiende thema’s.”
“Bedankt voor alle informatie en de zeer informatieve en boeiende lesdagen.”
“Was heel leerzaam, duidelijk uitgelegd en alles eigenlijk meteen zelf toe te passen! Dank je wel!”
“Wil je meer weten over de intelligentie van honden? Kom dan naar deze interessante cursus. Laat je verbazen.”
Instituut voor Dieren in Filosofie en Wetenschap 